... Aİ, yoxsa Aİİ?

Ermənistanda qutudan kim çıxacaq ...

Vaşinqtonda yerləşən Beynəlxalq Respublikaçılar İnstitutunun (IRI) keçirdiyi sorğuya görə, Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş müqaviləsi” Partiyası 32 faiz dəstəklə birinci yerdədir. 2020-ci ildəki İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Rusiyanı Ermənistanı taleyi ilə baş-başa buraxmaqda ittiham edən Paşinyan son illərdə Qərblə inteqrasiyanı xarici siyasətinin əsas istiqamətinə çevirib.

Müxalifətin böyük hissəsi Moskva ilə əlaqələri qorumaq tərəfdarıdır

Paşinyanın əsas rəqibləri isə Rusiya ilə yaxın münasibətlərin saxlanılmasını müdafiə edən siyasi qüvvələrdir.

Sorğuda rusiyalı erməni milyarder Samvel Karapetyanın rəhbərlik etdiyi “Güclü Ermənistan” Partiyası 7 faiz dəstək qazanır. Ermənistan Apostol Kilsəsi ilə Paşinyan hökuməti arasında yaşanan qarşıdurmada kilsəni dəstəkləyən Karapetyan hazırda “hakimiyyətin zorla ələ keçirilməsinə çağırış” ittihamı ilə ev dustaqlığındadır.

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistan Apostol Kilsəsi ilə hökumət arasındakı münasibətlər ciddi şəkildə pisləşib. Kilsə Paşinyanı Azərbaycan qarşısında həddindən artıq güzəştlərə getməkdə, milli dəyərləri zəiflətməkdə və dini qurumlara təzyiq göstərməkdə günahlandırır. Baş nazir isə əksinə, kilsənin müxalifətlə birgə hərəkət edərək siyasi proseslərə müdaxilə etdiyini bildirir.

Rusiyaya yaxınlığı ilə tanınan keçmiş prezident Robert Köçəryanın rəhbərlik etdiyi “Ermənistan Alyansı”nın reytinqi təxminən 4 faiz səviyyəsində qiymətləndirilir. Milyarder iş adamı Qaqik Tsarukyanın “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasının isə 2 faiz civarında səs toplaması gözlənilir. Bu partiya Rusiyada hakim “Vahid Rusiya” Partiyasının rəsmi tərəfdaşı hesab olunur.

Paşinyanın qələbəsi əvvəlcədən təmin olunmayıb

Sorğular Paşinyanın üstünlüyünü göstərsə də, ekspertlər nəticələrə ehtiyatla yanaşmağa çağırırlar.

Bunun əsas səbəbi sorğuda iştirak səviyyəsinin rekord dərəcədə aşağı olmasıdır. 2021-ci ildə keçirilən növbədənkənar seçkilər öncəsi analoji sorğularda iştirak təxminən 35 faiz təşkil etdiyi halda, son araşdırmada respondentlərin cəmi 16 faizi sualları cavablandırıb. Bundan əlavə, iştirakçıların təxminən yarısı hansı partiyaya səs verəcəyini açıqlamayıb və ya hələ qərar vermədiyini bildirib.

Bu səbəbdən seçki günü Paşinyanla müxalifət arasındakı fərqin sorğularda göründüyündən xeyli az olması ehtimalı istisna edilmir.

Aİ-yə doğru addımlar

Seçkilərin ən çox diqqət çəkən tərəfi Ermənistanın xarici siyasət kursudur.

Paşinyan hökuməti son illərdə Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) və Moskvanın təsir dairəsindən tədricən uzaqlaşaraq Avropa İttifaqı ilə inteqrasiyanı sürətləndirib.

Ötən il Ermənistan parlamenti ölkənin Avropa İttifaqına üzvlük prosesinə başlamağı nəzərdə tutan qanunu qəbul edib. Paşinyan seçki kampaniyası zamanı iki il ərzində erməni vətəndaşları üçün Avropa ilə vizasız gediş-gəliş rejiminin təmin ediləcəyini vəd edib.

Bu ilin may ayında Ermənistan həm Avropa Siyasi Birliyinin sammitinə, həm də ilk Avropa İttifaqı–Ermənistan zirvəsinə ev sahibliyi edib. Paşinyan həmin tədbirdən sonra keçirdiyi mətbuat konfransında Ukrayna müharibəsi ilə bağlı “Ermənistan Rusiyanın müttəfiqi deyil” bəyanatını səsləndirib.

Sammitdə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski və NATO-nun Baş katibi Mark Ruttenin iştirakı Moskvada ciddi narazılıq doğurub.

Kreml təzyiqi artırır

Rusiya Ermənistanın Qərbə inteqrasiyasına açıq şəkildə qarşı çıxır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin may ayının sonunda Ermənistana qarşı gömrük rüsumlarının artırılması, Rusiyada işləyən erməni vətəndaşları üçün yeni məhdudiyyətlərin tətbiqi və enerji sahəsində mövcud güzəştlərin dayandırılması ehtimalından danışıb.

Moskva həmçinin Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) qalması və ya Avropa İttifaqına inteqrasiya yolunu seçməsi ilə bağlı referendum keçirilməsini tələb edib.

Ermənistan məhsullarının əsas ixrac bazarı olan Rusiya seçki ərəfəsində müxtəlif kənd təsərrüfatı məhsullarına, o cümlədən meyvə-tərəvəz, şərab, çiçək və balıq məhsullarına məhdudiyyətlər tətbiq edib.

Putin Ermənistanın hazırkı kursunu Ukraynanın 2014-cü ildən sonra seçdiyi istiqamətlə müqayisə edərək, Avropa standartlarına keçidin Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrin zəifləməsinə səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

Seçkilərə müdaxilə iddiaları

Seçkilər ərəfəsində Rusiyanın Ermənistanın daxili siyasi proseslərinə müdaxiləsi ilə bağlı ittihamlar da gündəmdədir.

Rusiyanın müstəqil “The Insider” nəşri Samvel Karapetyanın vaxtilə pasport üçün müraciət edərkən iş yeri kimi Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin (FSB) informasiya mərkəzini göstərdiyini iddia edib.

Müxalifət isə bu və digər ittihamların siyasi məqsədlərlə ortaya atıldığını bildirir.

Vaşinqtonla münasibətlərdə yeni mərhələ

Paşinyan hökuməti təkcə Avropa ilə deyil, ABŞ ilə də əməkdaşlığı genişləndirir.

Son aylarda Ermənistan və ABŞ arasında strateji tərəfdaşlıq və nadir torpaq elementləri üzrə əməkdaşlıq sənədləri imzalanıb.

Ötən il ABŞ Prezidenti Donald Trampın vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla yeni nəqliyyat layihəsinin həyata keçirilməsi istiqamətində də razılaşmalar əldə olunub. Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirməsi nəzərdə tutulan marşrut beynəlxalq mediada qeyri-rəsmi olaraq “Tramp marşrutu” adlandırılır.

Qarabağ məsələsi seçkinin kölgəsində

Paşinyan seçki kampaniyasında “real Ermənistan” konsepsiyasını ön plana çıxararaq ölkənin keçmiş ərazi iddialarını faktiki olaraq rədd edib.

Bu yanaşma Azərbaycanın 2023-cü ildə Qarabağ üzərində tam nəzarəti bərpa etməsindən sonra regionda formalaşmış yeni reallıqların qəbul edilməsi kimi qiymətləndirilir.

Müxalifət isə Qarabağdan köçmüş ermənilərin geri qayıtmaq hüququnun müdafiə edilməsində israr edir və hökuməti bu məsələdə passivlikdə günahlandırır.

Bütün siyasi qarşıdurmalara baxmayaraq, IRI sorğusuna qatılanların 71 faizi seçkilərin azad və ədalətli keçiriləcəyinə inanır. Respondentlərin 61 faizi isə ölkənin hazırda düzgün istiqamətdə inkişaf etdiyini düşünür.

Beləliklə, iyunun 7-də keçiriləcək seçkilər Ermənistanın yalnız növbəti hökumətini deyil, həm də gələcək geosiyasi istiqamətini müəyyənləşdirəcək. Seçki qutusundan çıxacaq nəticə ölkənin yaxın illərdə Aİ ilə daha da yaxınlaşacağını, yoxsa Aİİ-nin orbitində qalacağını göstərəcək.