25.02.25 - ABŞ müharibələr zamanı SSRİ-yə daha çox yardım edib ya Ukraynaya?...

ABŞ Lend-Liz proqramı çərçivəsində 1941-1945-ci illərdə Sovet İttifaqına təxminən 11,3 milyard dollar dəyərində hərbi və iqtisadi yardım göstərib (o dövrün qiymətləri ilə).

O zamanın alıcılıq qabiliyyətindən çıxış edilsə həmin məbləğ hazırda 180 milyard dollara yaxın vəsait edərdi (Trampın açıqladığı rəqəmə görə, 2022-2024-cü illərdə ABŞ-nin Ukraynaya yardımı 350 milyard təşkil edib).

Lend-Liz proqramı çərçivəsində Sovet İttifaqına Amerikanın göndərdiyi ən vacib və ən çox tədarük edilən mallar bunlar idi:

1. Nəqliyyat və texnika:

• 430 min avtomobil, o cümlədən “Studebaker” yük maşınları, “Willys” və “Ford JEEP” modelləri

• 35 min motosiklet

• 1.900 lokomotiv və 11.000 vaqon

2. Hərbi avadanlıq:

• 14.000 təyyarə, əsasən “P-39 Airacobra”, “P-40 Warhawk”, “A-20 Boston” və “B-25 Mitchel”l

• 7.000 tank, xüsusilə “M3 Lee” və “M4 Sherman”

• 8.000 zenit və tank əleyhinə silah

3. Sənaye avadanlıqları və xammal:

• Metallar: 230 min ton alüminium (təyyarə istehsalı üçün həyati vacib idi)

• Təkərlər, rezin və ehtiyat hissələri

• Radiorabitə avadanlıqları və lokatorlar

4. Yanacaq və kimyəvi məhsullar:

• 2,7 milyon ton neft məhsulları (benzin, təyyarə yanacağı, yağlar və s.)

• 1 milyon ton kimyəvi maddələr (partlayıcılar və sənaye üçün)

5. Qida Məhsulları:

• 4,5 milyon ton ərzaq, o cümlədən konservləşdirilmiş ət (Spam), quru süd, buğda, şəkər və s.

Müharibədən sonra ABŞ əsasən geri qaytarılmayan texnika və mülki məqsədlər üçün istifadə edilən avadanlıqların qismən ödənilməsini tələb etdi. Amma Stalin göstərilən məbləğlə razılaşmadı və onu ödəməkdən imtina etdi. Səbəbi isə bu oldu ki, Kreml “bunun nəticəsində dünyanın faşizm təhlükəsindən qurtulması üçün birgə işə verilən töhfə” kimi qiymətləndirdi. Sonrakı illərdə məsələ açıq qaldı və yalnız 1972-ci ildə SSRİ ABŞ-la münasibətlərin qismən yaxşılaşması fonunda 722 milyon dollar məbləğində borcu hissə-hissə ödəməyi qəbul etdi.

Lakin Lend-Liz borcu üzrə ödənişlər fasilələrlə həyata keçirildi və borc yalnız 2006-cı ildə tam ödənildi – həmin il sonuncu ödəniş 40 milyon dollardan çox olmuşdu.

Beləliklə, Lend-Liz çərçivəsində göstərilən ümumi yardımın yalnız kiçik bir hissəsi SSRİ/Rusiya tərəfindən geri qaytarıldı.