Almaniya Federal Kəşfiyyat Xidməti (BND), Hollandiya Ümumi Kəşfiyyat və Təhlükəsizlik Xidməti (AIVD) və Hollandiya Hərbi Kəşfiyyat və Təhlükəsizlik Xidməti (MIVD) – iki fərqli ölkənin üç təhlükəsizlik xidmətindən üç ciddi xəbərdarlıq. Almaniya və Hollanda istihbarat qurumları Rusiyanın Ukraynadakı hərbi əməliyyatlarda kimyəvi silahlardan istifadəsini artırdığı barədə “ortaq ifşa” sənədi yayımladı. Bəyanatda Rusiyanın artıq sadəcə gözyaşardıcı qazlarla kifayətlənmədiyi, xloropikrin kimi yüksək toksik təsirli maddələri də sistematik şəkildə istifadə etdiyi bildirildi.

Vaxt.az-ın təhlilində deyilir ki, bu xəbərdarlıq sadəcə bir texniki məlumat deyil. Avropa üçün, daha doğrusu beynəlxalq hüquq sistemi üçün yeni bir risk xəritəsidir.

Kimyəvi silahlar sazişində “ağır pozuntu”

Rusiya, 1993-cü ildə qəbul edilmiş Kimyəvi Silahların Qadağan Edilməsi Konvensiyasının iştirakçısıdır. Bu sənəd kimyəvi silahların istehsalı, istifadəsi və yayılmasını qadağan edir. Lakin BND, MIVD və AIVD-nin açıqlamaları göstərir ki, Moskva bu konvensiyanı “ağır şəkildə pozur”.

Özəlliklə xloropikrin maddəsinin istifadə olunması bu pozuntunu daha da dramatikləşdirir. Bu maddə yüksək dozada istifadə olunduqda öldürücü ola bilər. Birinci Dünya Müharibəsində istifadə olunan və sonradan qadağan edilmiş bu maddənin döyüş sahəsində geri dönməsi, müasir müharibənin çox təhlükəli bir fazaya keçdiyini göstərir.

Rusiya kəşfiyyat sistemində strukturlaşmış kimyəvi hədəfləmə

Almaniya və Hollandiya kəşfiyyat orqanlarının iddiasına görə, Rusiyanın radioloji, kimyəvi və bioloji müdafiə birlikləri bu prosesi dəstəkləyir. Bu, təkcə əmr zəncirində deyil, həm də struktur səviyyəsində kimyəvi silahların planlı istifadəsinə işarədir.

Hətta qeyd olunur ki, Rusiyanın kimyəvi silah proqramı genişləndirilir, yeni elm adamları işə götürülür, yeni tədqiqatlar aparılır.

Çin-Rusiya əlaqələrinin arxa planı və təhlükəli sinxronluq

Xatırladaq ki, İranın da Çin vasitəsilə hava hücumundan müdafiə sistemləri əldə etməsi və Çin istehsalı “J-10” döyüş təyyarələri ilə bağlı yayılan məlumatlar, bölgədə kimyəvi və texnoloji silahların yayılma ehtimalını artırır.

Əgər bu istiqamətdə Rusiya, Çin və İran arasında “alternativ ittifaq” formalaşırsa, bu, Qərbin normativ beynəlxalq hüquq sisteminə qarşı sinxron bir təzyiq aləti kimi qiymətləndirilə bilər.

Rizink və Brekelmansdan ictimaiyyətə çağırış

Hollanda hərbi kəşfiyyatının rəhbəri Vitse-admiral Peter Rizink, kimyəvi silah proqramının artıq təhlükə yaratmaqdan daha çox reallıq olduğunu bildirir.

Hollanda Müdafiə naziri Ruben Brekelmans isə daha açıq danışır: “Bu, yalnız Ukraynanın problemi deyil. Bu, Avropanın və bütün dünyanın təhlükəsizliyi üçün ciddi təhdiddir.”

Brekelmans beynəlxalq ictimaiyyəti “kimyəvi silah normalarının pozulmasını normallaşdırmamağa” çağırır və Rusiyanın daha da təcrid edilməsini təklif edir.

Geosiyasi nəticələr və mümkün ssenarilər

Beynəlxalq hüququn çöküşü: Əgər Rusiyanın kimyəvi silahlardan istifadəsi cəzasız qalarsa, bu, beynəlxalq hüquq sisteminin “boş söz” olduğu düşüncəsini gücləndirəcək.

Yeni sanksiyalar və silahlanma dalğası: Avropa ölkələri, xüsusilə də NATO-nun şərq cinahı, öz hərbi gücünü artırmaq üçün daha sərt tədbirlər görə bilər.

Ukraynaya daha güclü dəstək: Bu kimi pozuntular Qərb dövlətlərini daha çox silah və texnologiya ilə Ukraynanı dəstəkləməyə vadar edə bilər.

Kimyəvi silahın yayılması riski: Rusiyanın nümunəsi başqa avtoritar rejimləri də eyni yolla getməyə təşviq edə bilər – bu isə təkcə Avropa üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükəli presedentdir.

Son söz: Yüzilliklərin kabusu qapıdadır

Kimyəvi silahlar 20-ci əsrin ən qorxunc silahları sırasında yer alırdı. İnsanlıq bu silahların nə demək olduğunu Birinci və İkinci Dünya müharibələrində və daha sonralar İraqda gördü.

Əgər Rusiya, bu silahları sistematik şəkildə döyüşdə istifadə etməyə davam edərsə və beynəlxalq birlik buna yetərli reaksiya göstərməzsə, növbəti mərhələdə bu silahların Suriyada, Afrikada və ya başqa bir böhran bölgəsində geniş yayılması mümkündür.