ABŞ-da yerləşən CNN telekanalının İsrailin İrandakı nüvə obyektlərinə zərbələr endirməyə hazırlaşdığına dair yeni kəşfiyyat məlumatları əldə etməsi xəbəri, məsələdən xəbəri olan ABŞ rəsmilərinə istinadən Tel-Əvivdə və regionda geniş müzakirələrə səbəb olub. Bu xəbər “milyon dollarlıq sualı” yenidən gündəmə gətirib: İsrail doğrudanmı İrana birtərəfli hücum planlaşdırır?

İlk baxışdan hətta İsrailin İrana zərbə endirmə ehtimalının qeyd edilməsi də danışıqlarda təzyiqi artırmaqla ABŞ-a xidmət edirmiş kimi görünür. Lakin sızan məlumatların məzmunu onu deməyə əsas verir ki, Prezident Donald Tramp administrasiyası İsrailin bu addımlarının şifahi təhdiddən kənara çıxa və təsirli nüvə sazişinin əldə olunması üçün istənilən şansı məhv edə, ABŞ və regionu böyük və dağıdıcı müharibəyə sürükləyə biləcək təhlükəli yanaşmaya keçə biləcəyindən narahatdır.

Xəbəri sızdıran ABŞ kəşfiyyatının yüksək rütbəli rəsmiləri “İsrail liderlərinin yekun qərar verib-verməmələri hələ aydın deyil”, – deyə vurğulamaqda diqqətli olublar. Lakin son aylarda İsrailin İranın nüvə obyektinə hücum ehtimalının əhəmiyyətli dərəcədə artdığı barədə xəbərdarlıq edən eyni rəsmilər Vaşinqtonun hava sursatlarının hərəkətini, hava təliminin yekunlaşmasını və İsrail rəsmiləri arasında təmasları aşkarladığını, bu da hücum üçün ciddi hazırlıqların olduğunu göstərir.

Bundan əlavə, Vaşinqtondan gələn məlumatlar prezident Donald Tramp və komandasının Netanyahunun ABŞ müttəfiqlərini bilərəkdən görməzlikdən gələn hərəkətlərindən bezdiyini göstərir. Eyni məlumata görə, onlar İsraildə prezident Trampı aşağılayan nəşrləri izləyirlər və Trampın “nəyin bahasına olursa olsun İranla razılaşma əldə etmək istədiyini, iranlıların bunu bildiyini və bundan faydalandığını” deyirlər ki, bu da onlara tez və pis razılaşma əldə edən keçmiş prezident Barak Obamanın tələskənliyini xatırladır”. Vaşinqtonda olanlar bu cür bəyanatları “utanmaz cəsurluq və həyasızlıq” kimi qiymətləndirirlər. Onlar qorxurlar ki, Vaşinqton regionda əsaslı dəyişikliklər etmək səylərini sabotaj edəcək böhran yaratmağa çalışır.

Bununla belə, Netanyahu hökumətinin həqiqətən də İrana birtərəfli hücum planlaşdırıb-planlamaması sualı cavabsız qalır.

Şübhə yoxdur ki, İsrail daxilində bu istiqamətdə təzyiq edən və hətta İranın bəzi nüvə obyektlərinə qismən hücumu zəruri addım kimi görən güclü bir cərəyan var.

Netanyahuya yaxın olan bu hərəkat ordu daxilində və hətta bəzi müxalifət dairələrində dəstək alır. İran 1979-cu il inqilabından bəri ən zəif hərbi dövrünü yaşayır. Livan, Fələstin və Suriyadakı müvəkkilləri dəfələrlə ağır zərbələrə məruz qalan İran İsrailin ağrılı və alçaldıcı hücumlarına məruz qalıb. Bu hərəkat İsrailin əsas dəstəkçisi olan Trampın Ağ Evdə olmasını İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirmək üçün “bir daha gəlməyəcək nadir tarixi fürsət” kimi görür.

İsrailin İrana qarşı mənfi baxışını bölüşən, lakin İsrailin hər hansı bir hücumu qarşısını alan Tramp, belə bir hərbi əməliyyatın davam edən danışıqları baltalayacağını və diplomatik səyləri təhlükə altına atacağını vurğulayıb.

Maraqlısı odur ki, onlar İsrailin təkbaşına İrana qarşı hərtərəfli hərbi əməliyyat keçirə bilməyəcəyini anlayırlar. Çünki İsrailin təkcə Vaşinqtonun yaşıl işığına deyil, həm də birbaşa logistik dəstəyə ehtiyacı var. Hətta ən yaxşı ssenaridə belə, İsrail yalnız bir neçə obyekti hədəfə ala bilər. Bu, İranın nüvə proqramını müvəqqəti olaraq poza bilər, lakin zərərli olmayacaq.

Təkcə ABŞ İranın nüvə infrastrukturuna dağıdıcı və hərtərəfli hücum etmək üçün hərbi potensiala malikdir. Beləliklə, amerikalılar İsrailin birtərəfli avantürasının Vaşinqtonu müharibəyə sürükləmək cəhdi olacağını tam bilirlər. Lakin bu, prezident Trampın hazırkı prioritetləri arasında deyil. Əgər Tramp Tehranla hərbi münaqişənin zəruri olduğu qənaətinə gəlsə, o, bunun İsrailin hesablamalarına və ya təzyiqlərinə cavab olaraq deyil, öz strateji baxışına görə baş verməsini istəyər.

İrana hücum ABŞ administrasiyasının Qəzzədəki müharibəni dayandırmaq səylərini əngəlləyəcək və prezident Trampın Yaxın Şərqlə bağlı planlarına birbaşa müdaxilə edəcək və bu yaxınlarda Körfəz səfəri ilə tacını çıxaracaq.

Bu mənada İranın hədəfə alınması təkcə İranla hərbi gərginliyə səbəb olmayacaq, həm də ABŞ və müttəfiqlərinin maraqlarına toxunacaq. Bu, həm də yeni nüvə sazişinin əldə edilməsi imkanını itirmək təhlükəsi yarada bilər.

Burada qeyd edək ki, İran administrasiyası İsrailin mövqeyini və Tel-Əvivlə Vaşinqton arasında dialoqun gedişatını diqqətlə izləyir. Bu məqamda sual yaranır: “Tehran gərginliyə nəzarət etmək, vəziyyəti sakitləşdirmək və Netanyahunun ayağının altından xalçanı çəkmək üçün bu istiqamətdə danışıqları idarə edə biləcəkmi, yoxsa tələyə düşəcək?”