vaxtlı-vaxtında oxuyun! Cümə axşamı, 3 aprel 2025
1 ABŞ dolları 1 USD = 1.7 AZN
1 Avro 1 EUR = 1.6977 AZN
1 Rusiya rublu 1 RUB = 0.0272 AZN
1 İngiltərə funt sterlinqi 1 GBP = 1.9671 AZN
1 Türkiyə lirəsi 1 TRY = 0.0914 AZN
Seyid Cəfər Pişəvəri (1892 - 1947)

«Haqqı almaq asan bir işdir, onu saxlamaq şərtdir»

Seyid Cəfər Pişəvəri (1892 - 1947)
MÜBHƏM  
Yeni Zelandiyanı həyatı bahasına kəşf edən Kuk 19:18 | 16 fevral 2025 | Bazar Məqaləyə 282 dəfə baxılıb Şriftin ölçüsü Xəbərin şriftini kiçilt Xəbərin şriftini böyüt

Yeni Zelandiyanı həyatı bahasına kəşf edən Kuk

Onun ölümü böyük coğrafi kəşflərin sonu sayılır

Y.CƏFƏRLİ

MÖVZU İLƏ ƏLAQƏLİ

Təcrübəli və savadlı dənizçi olan Ceyms Kuk ilk dəfə 1768-ci ildə Admirallıq tərəfindən tədqiqat məqsədilə dünya səyahətinə göndərildi. Ekspedisiya cəmi bir gəmidən (“Endeavour”) ibarət idi.

Avqustun 26-da Plimut limanından çıxan gəmi qərbə üz tutdu. Səfər 1771-ci il iyulun 12-də başa çatdı. Ekspedisiya zamanı əsas tapşırıq – Veneranın Günəş diskindən keçməsinin müşahidəsi – yerinə yetirildi. Digər tapşırıq o zaman “Terra Incognita” (Naməlum torpaq) adlanan Cənub materikinin (Antarktida) tapılması idi ki, yerinə yetirilmədi. Kuk sübut etdi ki, Yeni Zelandiya iki adadan ibarətdir. Onların arasından keçən boğaza sonralar Kukun adı verildi. Avstraliyanın şərq sahillərinin xeyli hissəsi öyrənildi və xəritəyə köçürüldü. Avstraliya və Yeni Qvineya arasında boğaz kəşf olundu. Heyətdə olan botaniklər  xeyli bioloji nümunələr topladılar.

1772-ci il iyulun 13-də başlayan ikinci ekspedisiya 1775-ci il iyulun 30-da yekunlaşdı. Bu dəfə iki  “Resolution” və “Adventure” gəmiləri iştirak edirdi. Bu səyahət zamanı Sakit okeanda xeyli adalar və arxipelaqlar kəşf edildi.

1776-cı ilin iyulun 12-də başlayan üçüncü ekspedisiyada da iki gəmi iştirak edirdi – “Resolution” və “Discovery”. Ekspedisiyanın məqsədi mövcudluğu ehtimal edilən və Amerika qitəsinin şimalından keçərək Sakit və Atlantik okeanlarını birləşdirən su yolunun - Şimal-Qərb keçidinin tapılması idi.

Bu ekspedisiya zamanı da bir çox adalar kəşf edildi, o cümlədən 1778-ci ilin yanvarında Havay adaları. Kuk onları Sendviç adaları adlandırdı.

Şimal-Qərb keçidini tapmaq üçün buradan Sakit okeanın şimalına üzən ekspedisiya yolu tapmayıb (zatən yol yox idi) geriyə döndü və 1779-cu il yanvarın 16-da yenidən Havay adasına yan aldı.  Əhali ilə münasibətlər əvvəlcə yaxşı idi, sonra korlandı. Kuk sərt nizam-intizam tətbiq etmişdi və aborigenlərlə yaxşı davranmağı tələb edirdi. Amma havaylılar əliəyri idilər, bir şey görən kimi çırpışdırırdılar, hətta ömür-billah istifadə edə bilməyəcəkləri şey olsa da. Halbuki o əşya ekspedisiya üçün olduqca mühüm ola bilərdi. Oğurlananları geri qaytarmaq cəhdləri toqquşmalara səbəb olur, gəlmələrlə yerlilər arasında ziddiyyətlər kəskinləşirdi.

Prosesin yaxşı nəticələnməyəcəyini anlayan Kuk fevralın 4-də Havaydan getməyə cəhd göstərdi, amma başlayan fırtına “Resolution” gəmisinə zərər vurdu və ingilislər təmir üçün Kealakekua buxtasına qayıtmalı oldular. Bura gəmilər üçün yetərincə dərin idi, yaxınlıqda lövbər salacaq başqa münasib yer yox idi.

Yenə də aborigenlərin oğurluğu ilə fevralın 14-də başlayan daha bir toqquşma Kukun öldürülməsi ilə nəticələndi. İngilislərin şahidliyinə görə, Kuk düşünürdü ki, odlu silahdan atəş açılan kimi havaylılar qaçacaqlar və buna görə özünü çox ötkəm apardı. Amma havaylılar qaçmadılar və Kuku öldürdülər. Qalan ingilislər qayığa oturub gəmiyə qaça bildilər.

Kukun yerinə keçən Çarlz Klerk kapitanın cəsədini danışıqlar yolu ilə qaytarmağa cəhd etdi, amma müvəffəq olmadı. Belə olduqda, ada gəmi artilleriyası tərəfindən bombardman edildi, adaya çıxan desant isə yerlilərin evlərini yandırdı. Havaylılar cəsədi qaytarmağa razı oldular və bu zaman məlum oldu ki, Kukun bir hissəsini bişirib yeyiblər.

Ceyms Kukun qalıqları fevralın 22-də dənizdə dəfn edildi. Onun ölümü Böyük coğrafi kəşflərin sonu sayılır.