06.03.25 - Alimlər deyirlər ki, tapıntılar gələcək uzunömürlülük tədqiqatlarına məlumat verə bilər...

Qrenlandiya köpək balıqları üzərində aparılan yeni bir genom araşdırması, bütün heyvanlar arasında ən uzun ömür sürən bu canlıların şiş inkişaf etdirmədən yüz illərlə necə yaşadıqlarını ortaya çıxarıb.

Alimlər deyirlər ki, hələ də ekspertlər tərəfindən nəzərdən keçirilməyən tapıntılar xərçəngin yeni müalicə üsullarının və insan ömrünü uzatmaq üsullarının kəşfinə töhfə verə bilər.

Əvvəlki araşdırmalar göstərib ki, Şimali Atlantika və Şimal Buzlu okeanlarının dərin sularında yaşayan Qrenlandiya köpəkbalığının ömrü təxminən 400 ilə çatır.

Uzunluğu 6 metri keçə bilən və çəkisi 1400 kiloqrama çatan bu heyvanlar ən böyük canlı köpək balığı növüdür.

Həddindən artıq ölçüsünə, uzun ömrünə və yavaş metabolizmasına baxmayaraq, genomunun böyük ölçüsünə görə bu köpəkbalığı üzərində hərtərəfli genomik tədqiqatlar nadirdir.

Xərçəngin səbəblərindən biri orqanizmin həyatı boyu DNT-yə zərərin yığılmasıdır.

Uzun ömürlü heyvanların xərçəng riski daha yüksəkdir, çünki onlar daha çox hüceyrəyə malikdirlər və buna görə də hüceyrə bölünməsinin səhv getmə ehtimalı daha yüksəkdir.

Lakin fillər və Qrenlandiya köpəkbalığı kimi uzunömürlü heyvanlarda xərçəng xəstəliyinə tutulma ehtimalı gözlənilən qədər yüksək deyil. Bu vəziyyət Petonun paradoksu adlanır.

Qrenlandiya köpəkbalığının kompleks genomunun xəritəsini çəkən beynəlxalq alimlər qrupu bu yaxınlarda apardıqları araşdırmada bu paradoksa dair bəzi ipuçlarını üzə çıxarıb.

Alimlər müəyyən ediblər ki, Qrenlandiya köpəkbalığı DNT zədələnməsinə qarşı mürəkkəb reaksiya və təmir mexanizmlərinə malikdir.

Tədqiqatçılar xüsusi olaraq köpək balığı genomunda kritik immun sistem zülalının tənzimlənməsində rol oynayan bir gen sinfini araşdırdılar.

Tədqiqatçılar deyirlər ki, bu gen ailələri iltihabı, toxunulmazlığı və hüceyrələrin sağ qalmasını tənzimləyən NF-kB zülalının aktivləşdirilməsində rol oynayır – şişləri məhv etmək üçün əsas mexanizmlərdir.

ALimlər, Qrenlandiya köpəkbalıqlarının digər qısa ömürlü köpəkbalığı növlərinə nisbətən bu genlərin daha çox nüsxəsini daşıdığını və onların genomlarını zədələrə qarşı daha sabit saxladıqlarını aşkar etdilər.

Onlar yoluxucu xəstəliklər və otoimmün problemlərin riskini azaltmaq potensialına malik olan güclü immun müdafiəsi olduğunu tapdılar.

Tədqiqatçılar dərin dəniz köpəkbalığının genomunda okeanın dərinliklərinin yavaş həyatına uğurla uyğunlaşmasına kömək edən ipuçlarını da aşkar ediblər.

Qrenlandiya köpəkbalığının göz zülalının rodopsinin amin turşusu variasiyalarına malik olduğu aşkar edilib ki, bu da onları mavi işığın dalğa uzunluqlarını emal etməkdə daha bacarıqlı edir. Dərin okeanın tutqun sularında yaşayarkən bu, faydalı xüsusiyyətdir.

Alimlər araşdırmada yazıblar: Bu genomik analizlər Qrenlandiya köpəkbalığının qeyri-adi uzunömürlülüyünün molekulyar əsaslarına dair yeni anlayışlar təqdim edir və uzunömürlülüklə bağlı gələcək tədqiqatlara məlumat verə biləcək potensial genetik mexanizmləri vurğulayır.