ABŞ prezidenti Donald Tramp və rusiyalı həmkarı Vladimir Putin ötən gün 90 dəqiqəlik telefon danışığı keçirərək iki ölkə münasibətlərində yeni səhifə açıb.

“Washington Post”un verdiyi məlumata görə, Trampın ilk dövründə münasibətlər dramatik və gözlənilməz olub. Həmin dövrdəki münasibətlər Putinin diplomatik qələbələri və ABŞ prezidentinin sərt xətlər çəkdiyi məqamlarla kəsilib.

ABŞ prezidentinin ilk dövründə Tramp və Putin arasında münasibətlərin əsas məqamlarından bəziləri bunlardır:

Seçkilərə müdaxilə

Trampın Putinlə ilk prezidentlik dövründəki əlaqələri Moskvanın Trampın 2016-cı il seçkilərinə müdaxiləsi ilə bağlı ittihamları ilə kölgədə qaldı. Həm Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (MKİ), həm də Federal Təhlükəsizlik Bürosu (FTB) Rusiyanın seçkiyə müdaxilə etdiyi qənaətinə gəlib. Baxmayaraq ki, Tramp bu iddiaları dəfələrlə şübhə altına alıb. ABŞ hökumətinin qiymətləndirmələrinə görə, müdaxilə ictimaiyyəti qütbləşdirmək və seçki prosesinə xələl gətirmək üçün təsir kampaniyası, səsvermə sistemlərini pozmaq cəhdləri, Demokratlar Partiyasının şəbəkələri və personalının Rusiya tərəfindən sındırılması və digər üsullar şəklində olub.

Lakin Putin iştirakını inkar edib və Tramp ona inanıb. İkisi 2018-ci ildə Helsinkidə birgə mətbuat konfransı üçün birlikdə göründülər, burada Tramp Putinin bu iddianı “çox qətiyyətlə” rədd etdiyini söylədi.

Tramp özünün Ədliyyə Departamenti ilə ziddiyyət təşkil edərək deyib ki, Rusiyanın müdaxiləsi ilə bağlı araşdırma “tam cadugər ovu”dur.

Trampın sözləri Moskvada böyük təsir bağışlayıb. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov o zaman ki, sammiti həddindən artıq gözəl adlandırmışdı.

***

Həm Tramp, həm də Putin bir-birinin qabiliyyətlərini – intellekt və güc baxımından tərifləyiblər. Trampın ilk seçki kampaniyası zamanı Putin onu çox təsirli və istedadlı insan olduğunu demişdi.

Tramp hələ Barak Obama vəzifədə olarkən Putin haqqında, “Mən deyə bilərəm ki, onun liderlik baxımından ən yüksək (AA) dərəcəyə sahib olduğunu düşünürəm”, – demişdi.

2016-cı il kampaniyası zamanı Tramp dəfələrlə Obamanı Putinlə müqayisə edib. “Putinin ölkə üzərində çox güclü təsiri var. O, şübhəsiz ki, bu sistemdə bizim prezidentimizdən daha çox lider idi”, – demişdi.

2016-cı ilin sentyabrında NBC-nin müxbiri Trampdan Putinlə münasibəti barədə soruşmuşdu. Prezident, “Əgər o, mənim haqqımda gözəl sözlər desə, mən də onun haqqında çox gözəl sözlər söyləyəcəyəm”, – cavabını vermişdi.

“Biznesdə uğur qazana bilməsi onun ağıllı bir insan olduğunu göstərir”, – Putin Trampın seçkilərdə ilk qələbəsindən sonra radioya müsahibəsində demişdi.

2017-ci ilin fevralında “Fox News”un əməkdaşı Bill O'Reyli Trampı Rusiya prezidentini tərifləməyə çağırıb. O'Reilly “Putin qatildir” deyəndə Tramp belə cavab verdi: “Bir çox qatil var. Bizim aramızda da qatillər çoxdur. Yaxşı, sizcə, bizim ölkə bu qədərmi günahsızdır?”

Suriya

Tramp ilk prezidentlik dövründə ABŞ qoşunlarını Suriyadan çıxaracağını, Putinə güc verəcəyini və İŞİD-ə qarşı mübarizə aparan kürd qüvvələrini müəmmalı vəziyyətdə qoyacağını elan etməklə müttəfiqlərini təəccübləndirdi. ABŞ qoşunlarının çıxarılması o demək olardı ki, Moskva bütün vətəndaş müharibəsi boyu dəstəklədiyi Suriyada mübahisəsiz beynəlxalq vasitəçi olacaq.

Həmin ilin əvvəlində Tramp Putinə qarşı nadir tənqidi fikirlər səsləndirərək, onu Suriyada Bəşər Əsəd rejimi dövründə baş verən ölümlərdə günahlandırmışdı.

Ukrayna

Tramp administrasiyası separatçılarla mübarizədə kömək etmək üçün ilk dəfə 2017-ci ildə Ukraynaya “Javelin” raketləri və buraxılış qurğularının satışını təsdiqləyib.

İki il sonra Tramp Konqres tərəfindən Ukraynaya verilən təhlükəsizlik yardımının yüz milyonlarla dollarını dondurdu. Yardımın dondurulması Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskinin daha çox “Javelin” raketləri, Trampın isə Zelenskidən “lütf” istəməsi (Demokratik prezidentliyə namizəd Co Baydenin Ukraynadakı biznes əlaqələri, eləcə də oğlu Hunterlə bağlı məlumat) telefon danışığından sonra baş verib. Tramp Zelenskinin tələbini rədd etdi.

2022-ci ildə Tramp radio proqramında Rusiya ordusunu “sülhməramlı qüvvə” kimi xarakterizə edən açıqlamalar verib. O, daha sonra deyib ki, Putin müharibədən əvvəl Ukraynanın sərhədlərinin qurulmasını “həddindən artıq uzağa getmədən” və “Ukraynaya daxil olmaq üçün uğursuz qərar” verməzdən əvvəl danışıqlar taktikası kimi qiymətləndirib.

2024-cü il seçki kampaniyası zamanı Tramp dəfələrlə vurğulamışdı ki, o, prezident kimi Rusiya və Ukrayna arasında müharibəyə dərhal son qoyacaq.

Skripal sui-qəsdi

Trampın keçmiş rus kəşfiyyatçıya sui-qəsd cəhdinə reaksiyası 2018-ci ildə araşdırılıb.

2018-ci il martın 4-də Britaniya vətəndaşı və keçmiş Rusiya kəşfiyyatçısı Sergey Skripal və qızı İngiltərənin sakit Solsberi şəhərində parkda skamyada yatmış vəziyyətdə, ölümcül vəziyyətdə tapılıb.

Daha çox məlumat ortaya çıxdıqca, Böyük Britaniya bu sui-qəsdi açıq sürətdə və şiddətlə qınadı. O zamankı baş nazir Tereza Mey martın 12-də, “İngiltərənin bir şəhərində əsəb pozucularından istifadə edərək bu qətlə cəhd təkcə Skripallara qarşı cinayət deyil. Bu, Birləşmiş Krallıqa qarşı ayrıseçkilik və ehtiyatsız hərəkətdir”, – demişdi.

Rusiya hökuməti insidentdə hər hansı rolu inkar edib. KİV-in məlumatına görə, Tramp da ilkin olaraq güclə cavab verməkdən çəkinirdi. Nəhayət, ABŞ administrasiyası Moskvaya qarşı geniş sanksiyalar tətbiq etdi.

Həmin ilin oktyabrında Tramp müsahibəsində Rusiya prezidentinin sui-qəsddə və zəhərlənmədə əli ola biləcəyini söylədi, lakin əlavə etdi: “Bu, bizim ölkədə deyil”.