ABŞ prezidenti Donald Tramp böyük Arktika bölgəsinə nəzarəti ələ keçirməyə cəhd edərkən Qrenlandiya qəfil diqqət mərkəzinə çevrilib. Ölkənin potensial olaraq böyük litium, nadir torpaq metalları və digər qiymətli metal yataqlarına nəzər salır.

Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen bu gün Qrenlandiyaya yola düşüb. Səfər Vaşinqton və Kopenhagen arasında diplomatik münasibətlərin aşağı səviyyəyə çatdığı vaxta təsadüf edir.

ABŞ Qrenlandiyada nəzarəti ələ keçirmək istəyini açıq şəkildə ifadə etsə də, prezident Tramp bunun milli təhlükəsizlik məsələsi olduğunu israr edir, lakin böyük Arktika adasının təbii sərvətlərinə maraq göstərdiyini gizlətmir.

Standart Mercator proyeksiyası dünya xəritəsində göründüyü qədər Afrika qədər böyük olmasa da, Qrenlandiya 19-cu əsrin sonunda Afrikada baş verdiyi kimi, acgöz dünya gücləri tərəfindən resurslar üçün döyüş meydanına çevrilir.

Dünyanın ən böyük adası olan Qrenlandiya bütün AB-nin yarısına bərabərdir. 2,17 milyon kvadrat kilometr ərazisi ilə ABŞ-ın ən böyük ştatı olan və hazırda ölkənin yeganə Arktika dayağı olan Alyaskadan 25 faiz böyükdür, ...

... həm də zəngindir

Yaxınlıqdakı regional neft supergücü Norveç kimi inkişaf etməyib. Brüssel tərəfindən “kritik” kimi təsvir edilən potensial xammal ehtiyatları baxımından – mis və kriolit kimi əsaslardan tutmuş kobalt, litium və yaşıl enerji və rəqəmsal texnologiyalara getdikcə daha çox tələb olunan nadir torpaq metallarına qədər böyük siyahıya malikdir. Təbii ki, bunların “yeni neft” adlandırılması da səbəbsiz deyil.

Danimarka hökuməti üçün kifayət qədər əlverişsiz bir zamanda, bir sənədli film nümayiş olundu və ölkənin mədən şirkətlərinin 130 il ərzində Qrenlandiyanın qərb sahillərində on milyardlarla avro dəyərində kriolit hasil etdiyini və yerli iqtisadiyyata çox az fayda gətirdiyini iddia etdi.

Qrenlandiyanın cənub ucunda indiki İvittuut ərazisində yerləşən sözügedən mədənin ətrafındakı ərazi 2021-ci ildə kəşfiyyat hüquqlarını əldə etmiş Avstraliyanın “Eclipse Metals” şirkəti tərəfindən tədqiq edilir. Firma keçən həftə qazma nümunələrindən tezliklə nəticələr alacağını açıqlamışdı.

Lakin 1987-ci ildə bağlandıqdan sonra nəhəng, dairəvi çuxura çevrilən tarixi mədənin, buzların sanki əriməsi nəticəsində əlçatanlığın artması ilə Qrenlandiyanın mineral ehtiyatlarının metaforik aysberqinin yalnız görünən hissəsi olduğu düşünülür.

Yanvarın sonunda dərc olunan illik hesabatında ABŞ Geoloji Xidməti Qrenlandiyanın nadir torpaq metal ehtiyatlarının yalnız 1,5 milyon ton olduğunu açıqladı.

Danimarka və Qrenlandiyanın Geoloji Tədqiqat Xidməti (GEUS) 2023-cü ildə dərc edilmiş ətraflı hesabatında “Qrenlandiyada kritik xammal üçün böyük potensial” müəyyən etdiyini elan edərək daha həvəsli bir ton aldı.

Danimarkanın İqlim, Energetika və Kommunal Təsərrüfatlar Nazirliyinin müstəqil məsləhətçi orqanı, yarısı Avropa üçün yüksək geostrateji əhəmiyyət kəsb edən 34 əsas elementi müəyyən edən Kritik Xammal qanununa istinad edərək, “AB-nin siyahısındakı bir çox kritik xammal potensial olaraq Qrenlandiyada tapıla bilər”, – deyib.

Birləşmiş Ştatlar əsasən Rusiya, Kanada və Qrenlandiyanın nəzarətində olan bölgə ilə bağlı real təhlükəsizlik narahatlığına malik ola bilər. Norveçin Svalbard adalarında, Amerikanın Alyaska ilə üzbəüz Arktikada dayağı var.

ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Vensin keçən həftə Qrenlandiyaya səfəri ABŞ hərbi bazasında təftiş kimi görünsə də – yerli sakinlər Vensin ətrafının heç bir mədəni tədbirə qatılmaq istəməyəcəyini açıqladılar – Tramp niyyətlərini açıq şəkildə bildirdi.

Keçmiş sənaye və mineral sərvətlər naziri Cens-Frederik Nilsen Vens və onu müşayiət edən şəxslər gəlməzdən əvvəl Qrenlandiyanın yeni baş naziri təyin edildi. Artıq ölkəsinin satılmadığını bəyan edən Nilsen 3 günlük rəsmi səfərə gələn Danimarkanın baş naziri Mette Frederikseni qəbul edəcək.