Tramp israr edir ki, NATO ölkələri ümumi daxili məhsullarının (ÜDM) ən azı 5 faizini müdafiəyə ayırmalıdırlar. Bununla belə, bu nisbət görünməmiş investisiya səviyyəsini əks etdirir.

ABŞ-ın NATO-dakı yeni səfiri Metyu Uitaker NATO xarici işlər nazirlərinin bu həftə keçiriləcək iclasından əvvəl mətbuat konfransında deyib ki, Tramp administrasiyası Avropa və Kanadadakı müttəfiqlərin bu məqsədə necə nail olmağı planlaşdırdıqlarını eşitmək istəyir.

“Beş faiz bizim məqsədimizdir. Biz istəyirik ki, müttəfiqlərimiz müdafiəyə həqiqi inamla sərmayə qoysunlar”, – Uitaker deyib.

“Bu görüş əvvəlkilər kimi olmayacaq. Beş faiz sadəcə rəqəm deyil, bu, təhlükəsizliyimiz üçün zərurətdir. Alyans ciddi təhdidlərlə üz-üzədir”, – deyən Uitaker bu təhdidlərin nədən ibarət olduğu barədə təfərrüatları açıqlamayıb.

2023-cü ildə Rusiya Ukraynaya qarşı müharibəsinin ikinci ilinə qədəm qoyduğu bir vaxtda NATO liderləri müdafiə büdcələrini ÜDM-in ən azı 2 faizinə çatdırmaq qərarına gəliblər. 32 üzvdən 22-si bu məqsədə nail olub. Yeni hədəfin iyunun 25-də Haaqa sammitində müəyyən ediləcəyi gözlənilir.

Tramp NATO üzvlərinin 5 faiz xərcləmə öhdəliyi götürməli olduğunu iddia edərkən, ABŞ-ın müdafiəyə kifayət qədər pul xərcləməyən ölkələri müdafiə edib-etməyəcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yaradıb.

Bu yaxınlarda Hollandiyanın Baş naziri Dik Şoff bildirib ki, NATO baş katibi liderlərdən 2032-ci ilə qədər ÜDM-in 3,5 faizini birbaşa hərbi xərclərə, 1,5 faizini isə infrastruktur və kibertəhlükəsizlik kimi dolayı müdafiə xərclərinə ayırmağı xahiş edib. Bu rəqəmlər 5 faizə çatsa belə, NATO-nun ənənəvi hesablama metodunda dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Müddət də təəccüblüdür – yeddi illik hədəf NATO standartlarına görə qısa hesab olunur.

Yeni baş katib Mark Rutte 5 faizlik hədəfi təsdiqləməkdən imtina edib, sadəcə olaraq, “Çox şayiələr var”, – deyib. Bununla belə, Uitaker müdafiə investisiyanın planı təkcə silah sistemlərini deyil, həm də mobillik, infrastruktur və kibertəhlükəsizlik kimi sahələri əhatə etdiyini təsdiqləyib.

“Bu, təkcə tanklar və raketlərlə bağlı deyil. Ancaq bu, hər şeyi əhatə edən bir paket deyil – müdafiə ilə bağlı olmalıdır”.

NATO məlumatlarına görə, hələlik bir çox ölkə üçün 3,5 faizlik hədəfə çatmaq çətin görünür. Keçən il 2 faizlik hədəfə çatan ölkələrin sayı 22 idi. Belçika, Kanada, İtaliya və İspaniya kimi ölkələr hədəfdən geri qaldı. İspaniya buna 2025-ci ildə çatmağı planlaşdırır.

Hətta ABŞ-ın müdafiə xərcləri də 10 il əvvəl ilə müqayisədə azalıb. 2014-cü ildəki 3,68 faizdən 2024-cü ildə 3,19 faizə qədər düşməsi ABŞ-ı müdafiə xərclərini azaldan yeganə NATO ölkəsi edib.

Uitaker bildirib ki, Amerika şirkətləri Avropanın müdafiə sənayesi sərmayələrindən kənarda qalmamalıdır: “ABŞ və digər müttəfiqləri istisna etmək NATO-nun qarşılıqlı fəaliyyət qabiliyyətini zəiflədər, Avropanın yenidən silahlanmasını ləngidər, xərcləri artırar və yenilikləri boğar”.

Keçən ay Avropa Birliyi ABŞ-dan təhlükəsizlik asılılığını azaltmaq üçün müdafiə avadanlığının daha çox hissəsini Avropadan almağa yönəlmiş yeni strategiya elan etdi.