2024-cü ilə qədər bütün doqquz nüvə dövləti öz arsenallarını gücləndirdiyinə görə, ekspertlər nüvə tərksilahı dövrünün başa çatdığını deyirlər. Geniş yayılmış qlobal gərginlik və regional münaqişələr fonunda tədqiqatçılar nüvə silahlarının sayının son 12 ayda artdığını bildirir.

Nüvə silahları anbarlarında hazırda 9614 döyüş başlığı var ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 0,3 faiz çoxdur. İstifadə olunmuş döyüş başlıqları da daxil olmaqla, cəmi 12241 ədəddir.

“2024-cü ilin sonuna qədər nüvə tərksilahı Soyuq Müharibə bitdikdən sonra, xüsusən də Rusiya ilə ABŞ arasında strateji dialoq faktiki olaraq başa çatdıqdan sonra hər zaman olduğundan daha çətin görünürdü”, – SIPRI (Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu) deyib.

Çin Rusiya və ABŞ-a çatmaq üçün yarışır

Hesabatda deyilir ki, Çinin nüvə proqramı “əhəmiyyətli modernləşmə və genişlənmə” sayəsində hər hansı digər ölkədən daha sürətlə böyüyür.

Pekin hazırda ölkənin şimalındakı üç əsas ərazidə və Yaxın Şərqdəki üç dağlıq ərazidə qitələrarası ballistik raketlər (ICBM – Intercontinental ballistic missile) üçün yeni siloslar qurur.

2023-cü ildən bəri onun arsenalı ildə 100 yeni nüvə bombası ilə genişlənərək, 2025-ci ilə qədər 600-ə çataraq, onu dünyanın üçüncü ən böyük nüvə ehtiyatı olan ölkəsi edir.

Lakin Çinin döyüş başlıqlarının böyük əksəriyyətinin buraxılış qurğularından ayrı saxlandığı düşünülür.

Onilliyin sonuna qədər, hazırda ABŞ-dan sonra dünyanın hərbi ikinci ən böyük maliyyə xərcləyən ölkəsi, ən azı Rusiya və ya Vaşinqton qədər ICBM-ə sahib ola bilər, lakin nüvə silahı ehtiyatının hələ də daha kiçik olacağı gözlənilir.

Çin və ABŞ arasında nüvə silahı ilə bağlı gərginlik ABŞ-ın Tayvana dəstəyi və Çinə qarşı iqtisadi sanksiyalarla bağlı dialoqu boğub.

Ölkələr

Nüvə anbarı

Yerləşdirilmiş döyüş başlıqları

Anbarlarda saxlanılanlar

4,309

1,718

2,591

3,700

1,770

1,930

600

24

576

290

280

10

225

120

105

180

/

180

170

/

170

90

/

90

50

/

50

 ***

Rusiya və ABŞ birlikdə hələ də dünyadakı nüvə silahlarının təxminən 90 faizinə sahibdirlər.

“Hər iki dövlət gələcəkdə öz arsenallarının ölçüsünü və müxtəlifliyini artıra biləcək geniş modernləşdirmə proqramları həyata keçirir”, – SIPRI deyib.

Onların ehtiyatlarının məhdudlaşdırılması ilə bağlı yeni razılaşma əldə edilmədikcə, strateji raketlərə quraşdırdıqları döyüş başlıqlarının sayının 2026-cı ilin fevralında Strateji Hücum Silahlarının Azaldılması və Məhdudlaşdırılması üzrə ikitərəfli Müqavilənin (Yeni START) müddəti bitdikdən sonra arta bilər.

Hər halda, SIPRI analitikləri deyirlər ki, Rusiyanın nüvə modernləşdirilməsi səyləri Yeni Sarmat qitələrarası ballistik raketinin sınağının uğursuzluğu və növbəti gecikmə ilə nəticələnib.

Digər sistemlərin modernləşdirilməsi də gözlənildiyindən daha ləng gedir.

Bu arada, ABŞ-da rəsmilər Çinin yeni inkişafları ilə ayaqlaşmaq üçün nüvə tərəfdarlarının təzyiqi altındadır.

ABŞ boş işə köhnə qurğuları yenidən işə salmaqla, qeyri-strateji nüvə silahlarını artırmaqla və mövcud buraxılış qurğularına daha çox döyüş başlığı yerləşdirməklə öz imkanlarını artıra bilər.

Fransa və İngiltərə nüvə sualtı donanmasını gücləndirəcək

Fransa, demək olar ki, tam döyüşə hazır olan 290 silahla Avropanın ən böyük nüvə arsenalına malikdir.

Paris 2024-cü ilə qədər üçüncü nəsil sualtı qayıqlardan buraxılan nüvə raketləri ilə birlikdə yeni havadan buraxılan qanadlı raketlərin yaradılması proqramı ilə irəliləyib.

Fransa kimi, Britaniya da dörd yeni nüvə enerjisi ilə işləyən ballistik raket sualtı qayıqları tikməklə öz dəniz nüvə imkanlarını artırmağı öhdəsinə götürüb.

Ölkənin keçən il 225 nüvə raketindən ibarət hazırkı arsenalını artırdığı düşünülmür, lakin bir neçə həftə əvvəl hökumət AUKUS proqramı çərçivəsində 12-yə qədər yeni nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayığa sərmayə qoyacağını açıqladı.

Rəsmilər bunun “sürətlə artan təhdidlərə cavab olaraq” olduğunu deyirlər.

İnvestisiya ölkənin döyüş başlığı proqramına ayrılan 17,5 milyard avroluq büdcənin bir hissəsidir.