ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Ukrayna lideri Vladimir Zelenski ilə üçlü görüş keçirmək planı diplomatik aləmdə böyük maraq doğurur. Kreml Xarici Siyasət Məsləhətçisi Yuriy Uşakovun bildirdiyinə görə, yaxın günlərdə Tramp-Putin görüşünün keçirilməsi üçün ABŞ ilə razılıq əldə olunub. Lakin Zelenski ilə görüşlə bağlı hələlik açıqlama verilməyib və Kreml üçlü görüşü qəbul edib-etmədiyi bilinmir. Uşakov isə ilkin olaraq Trampla görüşün prioritet olduğunu vurğulayıb.

Trampın 24 saata barış təmin etmək vədi və bu görüşlərin Ukrayna münaqişəsini həll edib-etməyəcəyi barədə müzakirələr davam edir. CNN-in təhlilində vurğulanır ki, müharibə Putinin rejiminin davamlılığı və milli kimlik məsələsinə çevrilib. Bu səbəbdən Moskvanın müharibə məntiqini dəyişmək üçün Trampın təklif etdiyi stimullar kifayət etməyə bilər.

ABŞ-dakı “Alman Marshall Fondu”ndan ekspert Devid Salvo, “Vaşinqton bəzən Kremlin bu müharibəyə nə qədər dərin bağlı olduğunu anlamır. Putinin rejiminin legitimliyi müharibənin davam etməsinə və Rusiyanın şərtləri ilə bitməsinə bağlıdır. Hətta iqtisadiyyat belə müharibə üzərində qurulub”, – deyib.

Əgər Tramp-Putin görüşü reallaşarsa, bu, 2022-ci ildən bəri ən önəmli diplomatik təmas olacaq. Təhlildə qeyd edilir ki, bu görüş Putinə beynəlxalq legitimlik qazandıra və Moskvanın Ukrayna şərqindəki hərbi əməliyyatlara diqqət ayırmasına şərait yarada bilər.

Eyni zamanda, Trampın Orta Şərq üzrə xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff bu həftə Moskvada Putinlə görüşüb. Hər iki tərəf görüşün konstruktiv keçdiyini bildirib.

Lakin “The New York Times”ın təhlilində bu görüşdə müzakirə edilən məsələlər barədə Kiyev məlumatlandırılmayıb. Üstəlik, Trampın Avropa ölkələrini prosesdən kənarda qoyaraq birbaşa liderlərarası dialoqa üstünlük verməsi Brüssel tərəfindən narahatlıqla qarşılanır. Bu addım NATO daxilində koordinasiyanı zəiflədə və Avropanın barış prosesinə təsirini azalda bilər.

***

Trampın üçlü zirvə təşəbbüsü Ukrayna münaqişəsinin diplomatik yolla həllinə ümid yaratsa da, reallıq daha mürəkkəbdir. Müharibə artıq Moskva üçün təkcə torpaq münaqişəsi deyil, rejim möhkəmləndirmə və milli ideologiyanın mərkəzində duran strateji bir mövzudur. Putinin mövqeyini dəyişdirmək üçün sadə iqtisadi və ya siyasi təkliflər yetərli olmaya bilər.

ABŞ-ın Kreml siyasətini tam dərk etməməsi və Trampın Avropanı prosesdən kənarda saxlaması da risklər yaradır. NATO və Avropa Birliyinin münaqişənin həllində rolu kritik olduğundan, bu yanaşma ittifaqda narahatlığa səbəb ola bilər və davam edən dialoqu zəiflədə bilər.

Bununla belə, üçlü görüşün reallaşması geopolitik mənzərədə mühüm dönüş nöqtəsi ola bilər. Putinə beynəlxalq legitimlik qazandırılması və dialoqun açılması, müharibənin lokal və ya tam sülhə doğru addımlar atması üçün fürsət yarada bilər.

Ancaq əsas sual qalır: bu görüş realda nə dərəcədə səmərəli olacaq? Sülhə gedən yol, sadə görüşlərdən daha çox, tərəflərin siyasi iradəsi və kompleks təhlükəsizlik zəmanətlərinin qurulmasından keçir. Bu mənada, Trampın təşəbbüsü həm bir fürsət, həm də ciddi diplomatik risklər daşıyır.