İran və ABŞ arasında əldə olunan iki həftəlik atəşkəs razılaşmasına baxmayaraq, Tehran özünün 10 maddəli sülh planını ABŞ və müttəfiqlərinə təqdim edib. Bu plan razılaşmanın sonrakı mərhələlərində danışıqların əsas bazasını təşkil edə bilər və diplomatik prosesin istiqamətini müəyyənləşdirə bilər.

VAXT.AZ “Reuters”ə istinadən xəbər verir ki, atəşkəs razılaşması elan olunmazdan əvvəl İran Vaşinqtona qısa müddətli barış təklifini rədd edərək öz sülh planını təqdim etmişdi. Bu plan “müharibənin tam dayandırılması və davamlı sülh” üçün nəzərdə tutulub.

ABŞ prezidenti Donald Trump planı “danışıqlar üçün işlənilə bilən baza” kimi qiymətləndirmiş, lakin hələ hər iki tərəfin razılaşdığı rəsmi mətn elan edilməyib.

10 maddədə hansı tələblər var?

İranın təqdim etdiyi planın əsas komponentləri aşağıdakılardır:

Bütün əsas və əlavə sanksiyaların ləğvi;

Hörmüz Boğazı üzərində davamlı İran nəzarəti;

ABŞ silahlı qüvvələrinin Yaxın Şərqdən çıxarılması;

İran və müttəfiqlərinə qarşı hücumların dayandırılması;

Dondurulmuş İran aktivlərinin açılması;

Razılaşmanın BMT Təhlükəsizlik Şurasında məcburi hüquqi status alması;

Uranın zənginləşdirilməsinin tanınması (fars dilində yayılan variantında bu şərt ingilis dilindəki bəyanatda bir qədər fərqli verilib).

Bölgədə bütün qarşıdurmaların sona çatdırılması;

Hörmüzdə təhlükəsiz keçidin təminatı;

Müharibənin daimi bitməsi.

Bu maddələr həm ABŞ və müttəfiqlər, həm də İran tərəfindən müzakirə üçün baza kimi göstərilir.

Planın detalları və mübahisəli məqamlar

İran planında nüvə zənginləşməsi ilə bağlı ifadə yalnız fars dilində rəsmi versiyada yer alıb və bu, bəzi tərəflər üçün mübahisəli məqam təşkil edir.

İran həmçinin Hörmüzdən keçid üçün tullantı haqları tətbiq etməyi də təklif etdiyi barədə əlavə məlumatlar ortaya çıxıb, bu da planın iqtisadi aspektlərinə dair əlavə tələbdir.

Plan BMT Təhlükəsizlik Şurasında məcburi status almağı və ABŞ qüvvələrinin çıxarılmasını nəzərdə tutur — bu isə ABŞ üçün qəbul edilməsi çətin olan əsas şərtlərdən biridir.

Nə gözlənilir?

Planın detallarına dair danışıqlar aprelin 10-da İslamabadda Pakistan vasitəçiliyi ilə keçiriləcək görüşdə davam edəcək. Hər iki tərəf bu planın bir hissəsini danışıqların əsası kimi qəbul etsə də, hələlik yekun razılaşma əldə olunmayıb və müharibənin daimi sonu üçün ciddi müzakirələr davam edir.

Vaxtilə atəşkəs elan edilsə də, müharibə hələ tam sona çatmayıb və planın mühüm hissələri üzrə tərəflər arasında fərqlər qalmaqdadır. Bununla belə, bu plan diplomatik proses üçün ən aktual çərçivə kimi qiymətləndirilir.