ABŞ ilə Avropa Birliyi arasında uzun danışıqlardan sonra əldə olunan gömrük razılaşması Almaniya başda olmaqla bir çox Avropa ölkəsi üçün ciddi iqtisadi nəticələr doğuracaq. İxracat əsaslı modelə sahib Almaniya üçün bu qərar milyardlarla avro dəyərində əlavə gömrük yükü deməkdir.

2024-cü ildə ABŞ ilə ticarət balansında 84,8 milyard dollar müsbət fərq əldə etmiş Almaniya, indi avtomobil, maşınqayırma və metal sənayesi üzrə ixracatçılar üçün əhəmiyyətli gömrük tarifləri ilə üz-üzədir. ABŞ-a ən çox ixrac edən digər ölkələr olan İrlandiya və İtaliya da razılaşmadan mənfi təsirlənəcək.

Razılaşmanın şərtləri

Anlaşmaya əsasən, ABŞ Avropa məhsullarının böyük hissəsinə 15 faiz gömrük tarifi tətbiq edəcək. Halbuki Tramp administrasiyası daha əvvəl bu rəqəmi 30 faizlə təhdid edirdi. Bu kontekstdə 15 faiz “yüngül ssenari” kimi təqdim olunsa da, əvvəlki dövrlərdə 1 faizə yaxın tariflə müqayisədə bu, çox yüksək artımdır.

Razılaşmaya əsasən, ABŞ istehsalı olan avtomobillər AB bazarına rüsumsuz daxil ola biləcək. Əvəzində AB ABŞ-dən idxal etdiyi maye qazın həcmini artıracaq və Avropa şirkətləri ABŞ-də daha çox sərmayə qoyacaq. Lakin razılaşmanın bəzi texniki detalları – xüsusilə də sektorlar üzrə dəqiq tarif dərəcələri və investisiya mexanizmləri – hələ də aydın deyil.

Fransa və Almaniyadan sərt reaksiya

Fransa Baş naziri Fransua Bayrou bu sazişi “Avropa üçün qara gün” adlandırıb. Macarıstan rəhbəri Viktor Orban isə sərt ifadə ilə bildirib: “Tramp sadəcə razılaşma imzalamadı, səhər yeməyində Ursula von der Leyeni yedi”.

Bəzi Avropa ekspertləri sazişi “birtərəfli və ABŞ-in xeyrinə olan” sənəd kimi dəyərləndirir. Xüsusilə avtomobil sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlərin ABŞ bazarına çıxışı çətinləşəcək, bu da Avropada iş yerlərinə birbaşa təsir göstərəcək.

Almaniya hökumətindən ehtiyatlı dəstək

Almaniya kansleri Fridrix Merz razılaşmanın “mövcud şəraitdə mümkün olan ən yaxşı nəticə” olduğunu desə də, sənayenin geniş təbəqələri bu optimizmi paylaşmır. Alman Avtomobil Sənayesi Birliyi hesab edir ki, yeni tariflər sektora illik milyardlarla avro əlavə xərc gətirəcək. Məhsullarını artıq ABŞ-də istehsal edən “BMW” və “Mercedes” kimi markalar üçün bu rəqabət üstünlüyü təmin etsə də, Avropadakı istehsal və məşğulluq bu üstünlükdən məhrum olacaq.

Qlobal ticarət dinamikası dəyişir

Bu razılaşma təkcə ABŞ-AB münasibətlərində yox, ümumilikdə qlobal ticarət sistemində yeni balanslar yaradacaq. ABŞ-Çin ticarət müharibəsindən sonra indi ABŞ-AB münasibətlərində də tarif silahı dövriyyəyə buraxılıb. ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu siyasət sayəsində öz seçki kampaniyasına maliyyə təminatı tapmaqla yanaşı, daxili bazarı xarici rəqiblərdən qorumağı hədəfləyir.

Avropa üçün uduşlu ticarət, uduzulan siyasət

Avropa uzun illərdir qlobal ticarətdə müsbət saldoda lider mövqedə olub. Lakin indi bu üstünlüyün ABŞ tərəfindən “cəzalandırılması” mərhələsinə keçilir. ABŞ ilə iqtisadi əməkdaşlıq perspektivi qorunsa da, bu razılaşma AB-nin siyasi iradəsinin zəiflədiyini göstərir. İxracata dayanan Almaniya üçün bu, təkcə iqtisadi məsələ deyil – həm də strateji təhlükədir.

Əgər AB bu razılaşmanı öz iqtisadi və siyasi suverenliyi ilə uzlaşdıra bilməzsə, gələcəkdə digər güclərlə danışıqlarda da zəif mövqedə olacaq.

ABŞ–AB gömrük sazişi, kağız üzərində kompromis olsa da, praktikada Avropanın iqtisadi çəkisini azaltmağa xidmət edən bir sənəddir. Və bu prosesdə ən çox zərbə alan, dünya avtomobil sənayesinin nəbzi olan Almaniyadır.