vaxtlı-vaxtında oxuyun! Cümə axşamı, 9 fevral 2023
1 ABŞ dolları 1 USD = 1.7 AZN
1 Avro 1 EUR = 1.6977 AZN
1 Rusiya rublu 1 RUB = 0.0272 AZN
1 İngiltərə funt sterlinqi 1 GBP = 1.9671 AZN
1 Türkiyə lirəsi 1 TRY = 0.0914 AZN
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (1884 - 1955)

«İnsanlara hürriyət
Millətlərə istiqlal»

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (1884 - 1955)
ARAŞDIRMA  
12:40 | 8 dekabr 2022 | Cümə axşamı Məqaləyə 1902 dəfə baxılıb Şriftin ölçüsü Xəbərin şriftini kiçilt Xəbərin şriftini böyüt

Arktikada mamontlar yaşayıb?

Alimlərin tapdığı kəşflər tarixdən indiyə qədər bildiklərimizin üstündən xətt çəkir

XALİDƏ

MÖVZU İLƏ ƏLAQƏLİ

Dünyanın ən böyük adası Qrenlandiyanın şimalı arktik səhradır. Lakin torpaqdan əldə edilən genetik məlumatlar, bir vaxtlar bölgədəki həyatı tamamilə fərqli edən zəngin bitki və heyvan çeşidini ortaya çıxardı.

Alimlər dəniz həyatının genetik izlərini, o cümlədən fillərə bənzər mamontlar, karibu və qazlar, ağcaqayın və qovaq ağacları arasında gəzən at nalı, xərçəngləri və yosunları aşkar ediblər. Araşdırma “Nature” jurnalında dərc olunub.

Araşdırmanı aparan Kopenhagen və Kembric universitetlərindən professor Eske Villerslev (Eske Willerslev) Arktika növləri ilə mülayim növlərin yan-yana yaşadığı bu qarışığın müasir dövrdə analoqunun olmadığını bildirib.

Tədqiqat Qrenlandiyanın ən şimal hissəsindəki Kap Kobenhavn Formasiyası adlanan ərazidə aparılıb.

İndiyə qədər bu bölgənin iki milyon il əvvəl necə olduğunu anlamaq çətin olub. Bu dövrə aid heyvan qalıqları burada son dərəcə nadirdir.

“Əslində, Kap Kobenhavnda makro ölçülü canlılar vasitəsilə kəşf edilən yeganə heyvanlar dişi dovşan və peyin böcəyidir. Ona görə də insanlar o zaman orada hansı faunanın olduğunu bilmirdilər”, – deyə Villerslev bildirib.

Komanda bunun əvəzinə ətraf mühitin DNT-sinə (və ya DNA) müraciət edib. Bu, bitki və heyvanlardan – məsələn, dəri hüceyrələrindən və ya nəcisdən – götürülən və onların mühitində toplanan genetik material deməkdir.

Bu üsul hazırda təbii mühitin mühafizəsində geniş istifadə olunur. Məsələn, bir damla dəniz suyunda tapılan DNT-ni araşdırmaq, ayrı-ayrı heyvanları görməsəniz belə, okeanın bir hissəsində yaşayan bütün canlıları aşkar edə bilərsiniz.

Qrenlandiyada komanda o dövrün Erkən Buz Dövrünün biologiyasına baxmaq üçün qədim torpaq nümunələrindən istifadə edib. Onlar ağacların arasında böyüyən Erkən Buz Dövrünə aid kollar, otlar və mamırlarla dolu bir meşə ekosistemi tapıblar. Gəmiricilər, şimal maralları və qazlar kimi canlıların DNT-sinin kəşfi, eləcə də mamont DNT-sinin kəşfi sürpriz oldu.

Professor Villerslev BBC-yə bildirib ki, indiyə qədər heç kim Qrenlandiyada filə bənzər heyvan tapmayıb.

İki milyon il əvvəl Qrenlandiyanın şimalı indikindən qat-qat isti idi. Orta illik temperatur təxminən 11-19 C° yüksək idi.

“Bu, həqiqətən bizə deyir ki, bioloji orqanizmlərin dayanıqlığı – onların harada yaşaya biləcəyi və ya hansı bitki və heyvanların birlikdə yaşaya biləcəyi – düşündüyümüzdən qat-qat böyükdür”.

DNT-ni torpaqdan çıxarmaq və ardıcıllaşdırmaq asan deyildi və istifadə etmək üçün ən yaxşı texnikanı tapmaq üçün komanda illər çəkdi. Onlar hətta genetik materialın bu qədər uzun müddət yaşaya bilməyəcəyini düşünürdülər.

“Mən 2005-ci ildə bir məqalə yazdım və orada dedim ki, DNT-nin bir milyon ildən çox yaşaya biləcəyini düşünmürdüm və burada iki milyon illik DNT var”, – deyə alim bildirib.

O, DNT ilə torpaq arasındakı kimyəvi reaksiyanın parçalanmağı yavaşlatdığını düşünür.

DNT elektrik yüklü molekullardır və torpaqda gördüyümüz mineralların çoxu da elektrik yüklüdür. Buna görə də, DNT əsasən bərk minerallara yapışır və bunu etdikdə spontan parçalanma sürətini yavaşlatır.

Əgər başqa yaşayış məntəqələrində daha bütöv ekoloji DNT tapılarsa, bu kəşf bizim əsrlər əvvələ olan baxışımızı dəyişə bilər.