Rusiya Suriyanın yeni konstitusiya layihəsini hazırlayıb. Layihənin mətni bu cür şərh olunub: Rusiya Suriyada kürd muxtar bölgəsini dəstəkləyir. Amma bu, gerçəkliyə uyğundurmu? Yeni konstitusiyada kürdlərə dair iki mühüm maddə var. Bunların birində «Suriya Ərəb Respublikası» əvəzinə «Suriya Respublikası» ifadəsi yazılıb. Başqasında qeyd olunub ki, kürd dili ərəb dili ilə bərabər istifadə oluna bilər.

Bu maddələr kürdlər üçün mühüm hadisələri nəzərdə tutur, çünki Əsəd rejimi 2011-ci ilədək hətta onların Suriyada eyniyyətini də qəbul etməyib. Lakin bundan Şimali İraqdakı bölgə administrasiyası kimi  qurum əldə etmək o qədər də asan deyil.

Rejimə müxalif, 2011-ci ildə yaradılmış Suriya Milli Şurasının ilk sədri Bürhan Qalyun Suriya kürdləri tərəfdən muxtariyyət tələbi haqda bir zamanlar qeyd edib: «Kürdlər Suriyada İraqdakı qədər sıx məskunlaşmayıblar, buna görə də Suriyada Şimali İraqdakına oxşar bölgə administrasiyası yaratmaq son dərəcə çətindir».

Hətta rusların hazırladığı Konstitusiyanın başqa maddələrində Suriyanın ərazi bütövlüyünün qorunmasından danışılır və Suriya ərazilərinin hər hansı formada itirilməyinin qəbuledilməzliyi vurğulanır. Kürdlər tərəfindən muxtariyyət tələbi ilə bağlı bənddə isə qeyd olunur ki, «dövlət sərhədləri yalnız Suriyanın bütün vətəndaşları arasında keçirilən referendum yoluyla dəyişilə bilər».

Başqa sözlə, bu, yalnız Suriyanın bütün əhalisinin səsvermədə iştirakı zamanı mümkündür və kürdlər arasında keçirilən referendum yetərsiz olacaq.

Rusların hazırladığı konstitusiya mətni Əsəd rejiminin qarşı çıxa biləcəyi hal deyil.

Lakin İranın bu barədə nə düşündüyü mübahisəli məsələdir. Çünki son zamanlar Suriya mövzusunda İranla Rusiya arasında bir sıra fikir ayrılıqları var.

Bundan savayı, rusların hazırladığı konstitusiya layihəsində Suriya xalqı haqda çoxsaylı xatırlatmalar İran kimi kənardan gələn qüvvələrin Suriyada sakinləşməsi üçün praktik olaraq imkan qoymur. Və bütün bunlarla yanaşı diqqəti məşğul edən daha bir məqam:  Suriya kürdlərindən söz düşəndə həmişə PKK-nn qanadı «Demokratik Birlik» Partiyası (DBP) ağla gəlir.

Suriyada dekabrın 30-da barışıq elan olunanadək ruslar Suriyada PYD-nin Suriyada təcrid etdiyi və PKK-ı qəbul etməyən yerli kürd dəstələri ilə danışıq aparıblar. Rusiyanın Suriya kürdləri haqda baxışları Türkiyənin baxış nöqtəsi ilə uzlaşır. Bunu PYD-PKK-nn Astana sammitinə dəvət edilməməyində gördük, rejimə müxalif kürd qrupları isə Suriya kürdlərinin təmsilçisi kimi bu görüşə qatılıblar.

Rusiya XİN PYD-nin üç təmsilçisini Moskvaya dəvət edib. Suriya müxalifəti də bu görüşə dəvət olunub. Bu durum ruslar tərəfdən PYD-yə dəstəkdən çox PYD-nin digər kürd qruplarına göstərdiyi təzyiqi sındırmaq cəhdi kimi görünür.

Keçən ilin dekabrında Xmeymim hərbi bazasında rusların PYD üzvləri ilə görüşündə PYD-yə ultimativ formada siqnal verilib: «Siz kürdlərin Suriyada yeganə təmsilçisi deyilsiniz».

Rusiya Suriya məsələsinin sürətlə həlli üçün zəruri və hər cür mümkün diplomatik təşəbbüslərdən istifadə edir. O bilir ki, PYD-i ram etmədən bunu etməyə nail olmayacaq. Rusiya bununla bağlı PYD-nin təsirini azaldıb yerli qüvvələri ön planda tutur və bu zaman Türkiyə üçün həssas məqamlara toxunmamağa çalışır. (strateq.az)