vaxtlı-vaxtında oxuyun! Şənbə, 5 aprel 2025
1 ABŞ dolları 1 USD = 1.7 AZN
1 Avro 1 EUR = 1.6977 AZN
1 Rusiya rublu 1 RUB = 0.0272 AZN
1 İngiltərə funt sterlinqi 1 GBP = 1.9671 AZN
1 Türkiyə lirəsi 1 TRY = 0.0914 AZN
Şeyx Məhəmməd Xiyabani (1880 - 1920)

«Vaxt bizi getməli olduğumuz yerə istiqamətləndirir»

Şeyx Məhəmməd Xiyabani (1880 - 1920)
ELM-TEXNİKA  
Kosmosda həyat üçün kritik addım 10:22 | 5 aprel 2025 | Şənbə Məqaləyə 13 dəfə baxılıb Şriftin ölçüsü Xəbərin şriftini kiçilt Xəbərin şriftini böyüt

Kosmosda həyat üçün kritik addım

Ay torpağından günəş paneli

Eltac YÜZBAŞOV

MÖVZU İLƏ ƏLAQƏLİ

Ayın səthində günəş panellərinin qurulması bizi həmin ləvazimatı kosmosa daşımaq məcburiyyətindən xilas edə bilər. Tədqiqatçılar təklif edirlər ki, astronavtlar Ayda kosmosda yaşamağa imkan verəcək günəş panelləri qursunlar.

Yeni tədqiqat gələcək kosmos tədqiqatçılarına enerji toplamaq üçün öz yollarını qurmağa imkan verə bilər ki, bu da bizi onları kosmosa buraxmaq üçün yanacaq və resurslar sərf etmək məcburiyyətindən xilas edir.

Bu tapıntılar Ay tozundan günəş panelləri istehsal etməyə müvəffəq olmuş tədqiqatçılardan gəlir və bunu real Ay tozu ilə də etmək mümkün ola bilər.

Proses Ayın səthindən su çıxarmaq və oradakı tozdan evlər üçün kərpic hazırlamaq imkanlarını araşdıran tədqiqatdan sonra aparılır.

Tədqiqatçıların yaratdığı günəş batareyaları, digərləri kimi, günəş işığını enerjiyə çevirə və radiasiyanın təsirinə tab gətirə bilir. Lakin onlar ağır günəş panellərini kosmosa daşımadan bunu edə bilərlər.

Almaniyanın Potsdam Universitetinin aparıcı tədqiqatçısı Feliks Lanq, “Hazırda kosmosda istifadə edilən günəş batareyaları inanılmazdır, 30 faiz və ya hətta 40 faiz səmərəliliyə çatır, lakin bu səmərəliliyin baha başa gəlir”, – deyib.

Onlar çox bahalı və nisbətən ağırdır, çünki şüşə və ya qalın folqa qapaq kimi istifadə olunur. Bütün bu batareyaları kosmosa daşımağa haqq qazandırmaq çətindir.

Bunun əvəzinə tədqiqatçılar bu günəş hüceyrələrini kosmosda istehsal etməyin yollarına araşdırırlar. Bunun üçün astronavtlar Yerdə hazırlanmış şüşəni Ay reqolitindən və ya Ayın boş, qayalı səthindən hazırlanmış şüşə ilə əvəz etməli olacaqlar.

Alimlər bildirirlər ki, bu yolla kosmik gəminin kütləsi 99,4 faiz, xərcləri isə 99 faiz azalda bilər. Onlar təklif edirlər ki, bu, Ayda daha asan, tez və ucuz məskən salmağa imkan verəcək.

Planı yoxlamaq üçün tədqiqatçılar Ayda tozu təmsil etmək üçün hazırlanmış material toplayıblar. Onlar bu materialı bir növ şüşəyə çeviriblər (Ay şüşəsi) və onunla günəş batareyaları düzəldiblər.

Alimlər onu günəş işığını ucuz, asan və səmərəli şəkildə elektrik enerjisinə çevirmək qabiliyyətinə görə bəzən möcüzə materialı adlandırılan perovskitlə Ay şüşəsini birləşdirərək yaradıblar.

“Çəkini 99 faiz azaltdığınız zaman, 30 faiz ultra səmərəli günəş batareyalarına ehtiyacınız yoxdur, sadəcə olaraq Ayda onlardan daha çoxunu hazırlamalısınız”, – Lang deyib.

Həmçinin, batareyalarımız radiasiyaya qarşı daha dayanıqlıdır, digərləri isə zamanla xarab olur.

Tədqiqatçılar günəş batareyalarının radiasiya davamlılıq imkanlarını kosmos səviyyəsində radiasiyaya məruz qoyaraq sınaqdan keçiriblər. Onlar aşkar ediblər ki, Ay şüşəsi batareyaları əslində Yerdə istehsal olunanlardan daha keyfiyyətlidir, çünki Ay şüşəsinin təbii qəhvəyi tonu onu daha sabit edir, standart şüşə isə kosmosda qəhvəyi olur.

Komanda aşkar edib ki, bu Ay şüşəsini hazırlamaq nisbətən sadədir, heç bir mürəkkəb təmizləmə prosesi tələb etmir və ərimək üçün yalnız intensiv günəş işığı tələb olunur.

Bununla belə, başqa çətinliklər hələ də yarana bilər. Məsələn, Ayda cazibə qüvvəsinin az olması səbəbindən maddə müxtəlif formalar ala bilər və Ayın vakuumunda perovskitləri emal etmək mümkün olmaya bilər.

“Ay reqolitindən və hallogien perovskitlərdən istifadə edən fotovoltaikləri” adlı yeni məqalədə təsvir edilən tədqiqat “Device” jurnalında dərc olunub.