Ursula von der Leyen Avropa Komissiyasına ikinci dəfə rəhbərlik etməyə hazırlaşarkən – əvvəlki dövrlə müqayisədə demək olar ki, tanınmaz hala gəlmiş şəkildə – bir çoxları sual edir: O, həqiqətənmi istiqamət dəyişdi, yoxsa sadəcə indi əsl simasını nümayiş etdirir?

2019-cu ilin dekabrında Ursula von der Leyen, uşaq yaşlarında yaşadığı Brüsselə özünü inamlı bir mərkəz-sağ siyasətçi kimi təqdim edərək qayıtdı. Vizyon sahibi liderlik və əməkdaşlığa əsaslanan idarəçilik vəd edirdi. Onun rəhbərliyinin birinci dönəmində “Yaşıl sövdələşmə” (“Green Deal”) əsas prioritet idi. Von der Leyen ətraf mühitə dair ümidlər təqdim edir, liberal Danimarkalı vitse-prezident Marqrete Vestager və sosialist holland Frans Timmermans kimi rəqəmsal və ekoloji siyasətlər üzrə yüksək profilli liderlərlə birlikdə çalışırdı.

Lakin indi ikinci dönəminə başlayan Ursula von der Leyen artıq əvvəlki obrazdan uzaq düşüb. Yeni dövrdə o, daha çox siyasi realizm tərəfdarı, hətta bəzi müşahidəçilərə görə, açıq şəkildə Makyavelist bir mövqe sərgiləyir. Avropa Komissiyasındakı qərarverici prosesi daha çox mərkəzləşdirib, səlahiyyətləri öz əlində cəmləyib.

“Yaşıl sövdələşmə” rəfdə – əvvəlki vədlər unudulub?

2019-cu ildə böyük səs-küylə irəli sürülən “Yaşıl Sövdələşmə” siyasəti indi artıq bir çox rəsmi sənəddə belə görünmür. Ətraf mühitə dair konkret təşəbbüslər – Karbon Sərhəd Düzəlişi Mexanizmi (CBAM), “Tarladan Süfrəyə” strategiyası – ya yüngülləşdirilib, ya da tamamilə dayandırılıb. Məsələn, şirkətlərin yaşıl yalanlarının qarşısını almaq məqsədilə hazırlanmış “Yaşıl Tələblər Direktiv” layihəsi də rafa qaldırılıb.

Bir vaxtlar prioritet olan səhiyyə siyasəti də zəifləyib. “Xərçəngi Məhv Etmə Planı” kimi təşəbbüslər indi əvvəlki maliyyələşməni itirib. 2024-cü ildə xərçəngə qarşı 115 milyon avro ayrılmışdısa, 2025-ci ildə bu rəqəm 60 milyona enib və digər xəstəliklərlə bölüşdürüləcək. Səhiyyənin təşviqi sanki tarixə çevrilib.

Əvəzində von der Leyen güclü bir Avropa müdafiə sənayesi yaratmaq üçün yeni cəbhə açıb. Rusiya–Ukrayna müharibəsi fonunda Avropa Birliyinin (AB) müdafiə potensialının artırılması von der Leyenin gündəmində əsas yer tutur. Yeni büdcə dövründə (2028-ci ildən sonra) müdafiə və kosmos xərclərinin beş dəfə artırılması təklif olunur.

Strateji liderliyə keçid

Avropa Komissiyasının daxili strukturlarında da dəyişikliklər müşahidə olunur. Keçmişdə sərbəst davranan bəzi komissarların (məsələn, Tierri Breton və Nikola Şmit) indi artıq proseslərdən uzaqlaşdırıldığı, onların yerinə isə aşağı profilli, idarəyə tam sadiq simaların gətirildiyi bildirilir.

Von der Leyenin güclü köməkçilərindən biri – aparat rəhbəri Bjoern Zeybert – Komissiyada real güc sahibi kimi göstərilir. O, qərarların mərkəzləşdirilməsində və məlumatların komissarlardan gizlədilməsində əsas rol oynayır.

Avropa Müdafiə Birliyi xəyalı?

Von der Leyenin ikinci dönəminin əsas prioritetlərindən biri “Avropa Müdafiə Birliyi”nin yaradılmasıdır. Komissiya artıq struktur islahatları təklif edir: uyğunlaşdırma fondlarının müdafiəyə yönəldilməsi, hərbi xərclər üçün maliyyə qaydalarının yüngülləşdirilməsi, “Avropa Rəqabət Fondu”nun yaradılması və “SAFE” proqramı çərçivəsində aşağı faizli kreditlərin təklifi.

Eyni zamanda birgə hərbi tədqiqat və təchizat mexanizmləri üzərində də çalışılır. NATO-nun İndopasifik bölgəyə daha çox diqqət ayırdığı bir vaxtda AB öz təhlükəsizlik aktoru kimi rolunu gücləndirməyə çalışır.

Bəs əsl Ursula kimdir?

Ursula von der Leyen bir zamanlar Avropanı ilk “iqlim neytral” qitəyə çevirmək istəyən çevrə çempionu idi. Bu gün isə o, daha çox güc və təhlükəsizlik prioritetləri ilə çıxış edir. Həqiqətənmi dəyişdi? Yoxsa indi sadəcə əsl simasını göstərir?

Cavab hələ bəlli deyil. Ola bilsin ki, hər iki obraz – həm “yaşıl kraliça”, həm də “dəmir yumruqla idarə edən strateq” – bir-birini tamamlayır. Yaxud bu obrazlardan biri heç vaxt mövcud olmayıb. Bir şey dəqiqdir: ikinci dönəm, birincinin davamı deyil. Bu, tamam başqa bir mövsümdür. Eyni kostyumda, fərqli düşüncə ilə.