Böyük Britaniyanın ev sahibliyi ilə paytaxt Londonda keçirilən sammitdə Ukraynanın təhlükəsizliyinə təminat verilməsi və davamlı sülhün bərqərar olması kimi məsələlərin müzakirəsinə başlanılıb.

Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin tarixi “Lancaster House” kampusunda keçirilən və əsas gündəliyi Ukraynada davamlı sülh və Avropa təhlükəsizliyi olan sammitdə Ukrayna, Fransa, Almaniya, Danimarka, İtaliya, Hollandiya, Norveç, Polşa, İspaniya, Türkiyə, Kanada, Finlandiya, İsveç, Çexiya və Rumıniya dövlət başçıları və nazirlər iştirak ediblər.

Bundan əlavə, NATO-nun baş katibi Mark Rutte, Avropa Birliyi (AB) Komissiyasının sədri Ursula von der Leyen, AB Şurasının sədri Antonio Kosta sammitə qatılıblar.

ABŞ prezidenti Donald Tramp və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski arasında fevralın 28-də Vaşinqtonda baş tutan debatdan sonra sammitdə həmçinin ABŞ-ın Ukraynaya dəstəyi və onun ölkəyə təhlükəsizlik zəmanətlərinin verilməsində oynayacağı rol müzakirə olunacaq.

Bundan əlavə, liderlər Ukraynada davamlı sülhün planlaşdırılmasında növbəti addımları, həmçinin Rusiyanın gələcək təcavüzünün qarşısını almaq və ondan müdafiə olunmaq üçün güclü və davamlı razılaşmanın zəruriliyini və güclü təhlükəsizlik təminatlarını müzakirə edəcəklər.

***

Böyük Britaniyanın baş naziri Key Starmer sammit öncəsi Ukrayna prezidenti Zelenski ilə ikitərəfli danışıqlar aparıb. Görüş zamanı iki ölkə arasında kredit sazişi imzalanıb.

Zelenski, görüşlə bağlı sosial şəbəkədəki paylaşımında bu müqavilə çərçivəsində resursların Ukraynada silah istehsalına yönəldiləcəyini bildirib və bu dəyərləndirməni edib: “Bu kredit Ukraynanın müdafiə qabiliyyətini artıracaq və Rusiyanın dondurulmuş aktivlərindən əldə edilən gəlirlər hesabına ödəniləcək. Bu, əsl ədalətdir. Müharibəyə başlayanlar bunun bədəlini ödəməlidirlər. Müharibə başlayandan bəri Böyük Britaniya xalqına və hökumətinə göstərdikləri böyük dəstəyə görə təşəkkür edirəm. Biz belə bir strateji tərəfdaşa sahib olmaqdan və eyni gələcəklə bağlı eyni güvənli baxışı bölüşməkdən məmnunuq”.

***

Zirvədən əvvəl BBC-yə müsahibə verən Starmer, Tramp və Zelenski arasındakı müzakirəni ofisində izlədiyini deyib: “Heç kim bunu görmək istəmir. Mən o gün dərhal prezident Tramp və prezident Zelenskiyə zəng etdim. Çünki mənim fikrimcə, Avropa və Böyük Britaniyanın təhlükəsizliyi və müdafiəsi üçün vacib olan Ukraynada davamlı sülhə diqqət yetirməliyik”.

Starmer həmçinin Ukrayna, Fransa və bir-iki ölkə ilə müharibəni bitirmək planı üzərində işləmək üçün razılaşdıqlarını və bunun daha sonra ABŞ ilə müzakirə ediləcəyini bildirib.

***

Zirvədən əvvəl Starmer İtaliyanın baş naziri Ciorcia Meloni ilə də ikitərəfli danışıqlar aparıb.

Meloni, “Məncə, Qərbin parçalanması riskindən qaçmağımız çox vacibdir. Böyük Britaniya və İtaliya burada birləşdirici rol oynaya bilər. Mən də ABŞ və Avropa liderləri arasında zirvə görüşünün keçirilməsini təklif etmişəm. Əgər parçalansaq, bu, bizi daha da zəiflədəcək”, – deyib.

***

Türkiyəli diplomatik mənbələrdən əldə edilən məlumata görə, nazir Fidanın Rusiya-Ukrayna müharibəsi, o cümlədən ABŞ prezidenti Trampın son müzakirə məzmunlu təşəbbüsü ilə bağlı fikir mübadiləsi aparması və Türkiyənin prosesə təklif edə biləcəyi töhfələri həmsöhbətlərinə çatdırması gözlənilir.

Nazir Fidanın həmçinin Türkiyənin Rusiya-Ukrayna müharibəsini ədalətli və davamlı sülhlə bitirmək üçün göstərdiyi səyləri vurğulaması və Türkiyənin Ukraynanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi və müstəqilliyinə dəstəyini bir daha təsdiqləməsi gözlənilir.

Bundan əlavə, nazir Fidanın sammitdə 2022-ci ilin martında Rusiya ilə Ukrayna arasında birbaşa danışıqlara ev sahibliyi edən Türkiyənin gələcəkdə bu rolu öz üzərinə götürməyə hazır olduğunu və regionda daimi təhlükəsizliyin, iqtisadi rifahın və sabitliyin yaradılmasının gələcək danışıqlar dövründə bütün tərəflərin ortaq hədəfi olması lazım olduğunu vurğulaması gözlənilir.

***

Fevralın 28-də Oval kabinetdə keçirilən görüş zamanı Trampla Zelenski arasında mübahisə yaranıb və nəticədə əvvəllər planlaşdırılan birgə mətbuat konfransı ləğv edilib və Zelenski Ağ Evi tərk edib.

Debat zamanı Tramp Ukrayna liderinin mövqeyini tənqid edib, Zelenski isə ölkəsinə dəstək gözlədiyini bildirib.

Müzakirələrdən sonra nadir torpaq elementləri haqqında saziş də imzalanmayıb.

Oval kabinetdəki qızğın müzakirələrdən sonra Prezident Tramp “Truth Social” hesabında verdiyi açıqlamada Zelenskinin hələ sülhə hazır olmadığını müdafiə etdi.

Zelenski, “Fox News”da Trampdan üzr istəyəcəyi ilə bağlı suala cavab olaraq, üzr istəməyə əsas verəcək heç bir addım atmadığını deyib.

Bir çox Avropa liderləri debatdan sonra Ukraynaya dəstək ifadə ediblər.

Oval kabinetdəki müzakirədən sonra ABŞ-ı tərk edən Zelenski birbaşa Londona gəlmişdi.

Ağ Evdəki müzakirələrdən sonra Ukrayna məsələsi və Londonda keçiriləcək liderlər zirvəsi dünya gündəminin əsas mövzusu olub.