ABŞ Prezidenti Donald Trampın əsas ticarət tərəfdaşlarına yeni tariflər tətbiq edəcəyini açıqlamasından sonra qlobal maliyyə bazarları təlatümə uğradı. Bu, həmçinin investorların cavab tədbirləri dalğası və sinxron iqtisadi yavaşlama qorxusunu artırdı.

Tramp xarici hökumətlərin Amerika mallarına tətbiq etdiyi verginin yarısı qədər tariflərin tətbiqinə üstünlük verib. Lakin Ağ Ev mübahisəli şəkildə hesablamalarına ƏDV ödənişləri, məhsul qadağaları, subsidiyalar və valyuta manipulyasiyası iddiaları kimi dolayı ticarət maneələrini daxil edib.

ABŞ-ın əsas tərəfdaşları tarif artımlarını görəcəklər

Çin 34 faiz, Yaponiya 24 faiz, Avropa İttifaqı (AB) isə 20 faiz tariflə üzləşəcək. Kanada və Meksika USMCA-dan azaddırlar.

Avtomobil sənayesi daha çox zərər çəkə bilər. Avropalı avtomobil istehsalçıları artıq ABŞ-a avtomobil ixracı üçün 25 faizlik tariflə üzləşirlər və bunun üzərinə əlavə rüsumlar əlavə olunacaq.

Bu addım daha mülayim bir yanaşma gözləmiş bazarları heyrətə gətirdi, investorların yeni ticarət müharibəsi və potensial qlobal iqtisadi yavaşlama ilə bağlı narahatlıqlarını artırdı.

Dünyada birjalar ucuzlaşıb

Qlobal fond indeksləri kəskin ucuzlaşıb. “S&P 500” fyuçersləri 3 faizdən çox azalıb, bu, təxminən üç ildə ən pis gündəlik itkisidir. “Avro STOXX 50” 2,2 faiz ucuzlaşıb, çünki əsas ixracatçılar satışın yükünü çəkiblər.

“Adidas AG” və “Puma” səhmləri, sərmayəçilərinin alman idman geyim firmaları “Nike Inc” kimi ABŞ-dakı rəqiblərinə qarşı rəqabət qabiliyyətini itirə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar fonunda təxminən 10 faiz dəyər itirdi. Fransanın “EssilorLuxottica” markası itkisi 4 faizdir.

Fransanın “CAC 40” indeksi 1,8 faiz ucuzlaşıb, banklar və lüks səhmlərdəki kəskin itkilərə məruz qalıb. “Societe Generale”, “BNP Paribas” və “Credit Agricole” müvafiq olaraq 3,8 faiz, 3,7 faiz və 3,2 faiz itirib. Lüks nəhənglər “Kering”, LVMH və “Hermès”in dəyər itikisi 2,8 faiz - 3,1 faiz arasındadır.

İtaliyanın “FTSE MIB” indeksi 1,8 faiz düşüb, yerli banklar isə ağır zərbə alıb. “BPER Banca” 4,9 faiz, “UniCredit” 4,1 faiz, “Banco BPM” isə 3,5 faiz ucuzlaşıb.

Almaniyanın “DAX indeksi” 1,4 faiz, “Commerzbank” və “Deutsche Bank” isə müvafiq olaraq 6,5 və 3,6 faiz ucuzlaşıb. Bazar dəyərinə görə Avropanın ən böyük şirkəti olan “SAP AG” 2,5 faiz ucuzlaşıb.

İspaniyanın “IBEX 35” indeksi “CaixaBank”, “Banco Santander”, “Banco Sabadell” və “Bankinter”də 3 faizdən çox itki ilə nəticələnən 1,5 faiz ucuzlaşıb.

***

Daha geniş satışlar fonunda, bazarlar AB siyasətçilərindən ABŞ-ın Avropaya ixracatını cəzalandırmaq yolu ilə oyun sahəsini bərabərləşdirə biləcək cavab tariflərini gözlədiyi üçün yerli mərkəzli Avropa şirkətləri təvazökar şəkildə qazanıb.

***

“Danone” və “Carrefour” kimi əsas istehlak malları və “E.ON”, “Iberdrola”, “Enel”, “ENGIE” və “A2A” kimi kommunal xidmətlər 1 ilə 2 faiz arasında bahalaşıb. “Telefonica”, “Orange”, “Deutsche Telekom”, “Vodafone” və “Swisscom” telekommunikasiya şirkətləri də bahalaşıb.

Dollar zəiflədikcə avro bahalaşıb

Valyuta bazarlarında dollar ABŞ aktivlərindən qaçış və Trampın tarifləri artırmasından qlobal iqtisadi təsirlə bağlı artan narahatlıqlar fonunda kəskin şəkildə zəifləyib.

Avro 1,2 faiz bahalaşaraq 1,0990 dollara çatıb ki, bu da 2024-cü ilin oktyabr ayının əvvəlindən bəri ən yüksək səviyyədir. Funt-sterlinq 1 faiz artaraq 1,3122 dollara çatıb ki, bu da son altı ayın ən yüksək səviyyəsidir. Dollar İsveçrə frankı qarşısında 1,5 faiz dəyər itirib.

İstiqrazlar və qızıl sığınacaq kimi görülür

İnvestorlar təhlükəsizlik axtardıqca dövlət istiqraz bazarları yüksəldi. Almaniyanın 10 illik Bund gəliri 6 baza bəndi azalaraq 2,65 faizə düşüb. İspaniyanın 10 illik istiqrazlarının və İtaliyanın BTP-lərinin gəlirliliyi 5 baza bəndi azalaraq müvafiq olaraq 3,30 faiz və 3,78 faiz təşkil edib.

Qızıl qiymətləri volatil seans yaşadı. Qiymətli metal günün sonunda 0,5 faiz geriləmədən əvvəl bir unsiya üçün 3,167 dollar (2,911 avro) ilə yeni rekord həddə çatdı.

Neft və qaz ucuzlaşdı

Qlobal tələblə bağlı artan narahatlığı da əks etdirir. “West Texas Intermediate” markalı xam neft 3,5 faiz ucuzlaşaraq 70 dollardan (64 avro), “Brent” markalı neft isə 3 faiz ucuzlaşaraq 72 dollara (65 avro) düşüb.

Təbii qazın qiyməti Hollandiya TTF göstərici qiymətində 2 faiz azalaraq meqavatsaat üçün 40,2 avroya düşüb.

Riskin azaldılmasına baxmayaraq, əsas kriptovalyutalar davamlı olaraq qaldı. Bitcoin gün ərzində 1 faiz artaraq 83 368 dollara (76 030 avro) qalxaraq aktivlərin daha geniş dəyişkənliyinə qarşı çıxdı.