vaxtlı-vaxtında oxuyun! Bazar ertəsi, 27 iyun 2022
1 ABŞ dolları 1 USD = 1.7 AZN
1 Avro 1 EUR = 1.928 AZN
1 Rusiya rublu 1 RUB = 0.0258 AZN
1 İngiltərə funt sterlinqi 1 GBP = 2.2014 AZN
1 Türkiyə lirəsi 1 TRY = 0.3228 AZN
Heydər Əliyev (1923 - 2003)

«Dünya ümumiyyətlə quruculuqla, tikib-yaratmaqla yaşayıb, inkişaf edib»

Heydər Əliyev (1923 - 2003)
DÜNYA  
10:45 | 27 may 2022 | Cümə Məqaləyə 587 dəfə baxılıb Şriftin ölçüsü Xəbərin şriftini kiçilt Xəbərin şriftini böyüt

Rusiya, yoxsa Çin?

Kissincerin Pekin sevgisi ...

Elxan ŞAHİNOĞLU

MÖVZU İLƏ ƏLAQƏLİ

ABŞ və Qərbin digər aparıcı dövlətləri “əsas təhlükəli dövlət Rusiyadır, yoxsa Çindir” sualı üzərində müzakirələri davam etdirirlər. Rusiyanın Ukraynaya qarşı apardığı işğalçı müharibə fonunda Kremlin daha təhlükəli siyasət yürütdüyü, bu siyasətin üçüncü dünya müharibəsinə, ərzaq qıtlığına, aclığa və səfalətə səbəb olacağını düşünənlərin sayı çoxalıb. Ancaq nisbətən kənarda görünən Çindən ehtiyatlananların sayı da azalmayıb.

ABŞ-ın sabiq dövlət katibi Henri Kissincer bir neçə il əvvəlki açıqlamasında ABŞ və Çin arasında ticarət münaqişəsinin neqativ ssenarisi halında Birinci Dünya müharibəsinin nəticələrindən daha radikal şəkil ala biləcəyini söyləmişdi. Amerikalı məşhur diplomat deyirdi ki, Çin və ABŞ arasında birgə məqsədlərin müzakirəsi və münaqişənin təsirini məhdudlaşdırmaq cəhdləri prinsipial məsələ kimi görünür: “Əgər münaqişə nəzarətdən çıxarsa, nəticələr ağır olacaq. Unutmayaq ki, Birinci Dünya müharibəsi də öhdəsindən gəlinməyən əhəmiyyətsiz böhran səbəbindən baş verib”.

Kissincer bir neçə il öncəki açıqlamasında vəziyyətin nizamlanması üçün hələ gec olmadığını düşünürdü: “Çin və ABŞ hələ “soyuq müharibə” astanasındadır. Pekin və Vaşinqton arasında ticarət danışıqları ölkələr arasında siyasi müzakirələrin başlanğıcına rəvac verə bilər”.

1969-1975-ci illərdə ABŞ-ın milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri postunu tutan, 1973-1977-ci illərdə isə Dövlət Departamentinə rəhbərlik edən Henri Kissincer vaxtilə ölkəsinin Çinlə münasibətlərinin normallaşmasını əsas memarlarındandır. Ancaq sonrakı illərdə iki ölkə arasındakı münasibətlər çat verməyə başladı. Donald Trampın prezidentliyi dövründə münasibətlər daha da gərginləşdi, hazırkı prezident Co Baydan də Pekinə münasibətdə söydüyü sələfindən geri qalmır. Hazırda Vaşinqtonla Pekin arasında münasibətlərin normallaşacağı perspektivi dumanlıdır. Çin bölgədə hərbi gücünü artırır, Tayvan adasını ələ keçirməyin planlarını hazırlayır, Amerika isə bölgədə andi-Çin bloku formalaşdırır.

Henri Kissincer Ukraynada müharibə başa çatmasından sonra dünyada geosiyasi vəziyyətin ciddi dəyişikliklərə məruz qalacağı fikrindədir. Kissincer yenə o fikirdədir ki, Çin və Rusiyanın mövqeləri üst-üstə düşə bilməz. Elə 1970-ci illərdə Çinlə münasibətlərin normallaşmasının tərəfdarı olan Kissincerin məqsədi o idi ki, iki kommunist sistem olan SSRİ və Çin bir-birlərinə yaxınlaşa bilməsinlər. Kissincerin fikrincə, bu iki dövləti bir-birindən uzaqlaşdırmaq üçün Amerika bunların biri ilə daha yaxın münasibətlərə malik olmalı idi. Ağ Ev o illərdə Kissincerin məsləhəti ilə Çin seçdi. İndi isə Ağ Ev üçün Rusiya ilə Çin fərqi yoxdur. Amerikanın bu siyasəti Çini Rusiya ilə strateji tərəfdaşlığa sövq edib. Vaşinqton nə Rusiyanı, nə də Çini seçə bilir.

Bu arada, Henri Kissincer Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda bəyan edib ki, Avropa Ukraynanı Rusiyanın danışıqlar şərtlərini qəbul etməyə məcbur etməlidir. Kissincerin “Ukrayna torpaq verməlidir” sözləri böyük əks-sədaya səbəb olub. Kissincer bunu ona görə deyib ki, müharibənin davam etməsi beynəlxalq aləmdə yeni problemlər yaradacaq. Kissincerin bu çıxışındakı məqsəd yenə eynidir: Rusiya ilə Çin arasında ittifaqın güclənməsinə imkan vermək olmaz.

Fransa prezidenti Emmanuel Makron da Kissincer kimi düşünür və hesab edir ki, müharibəni dayandırmaq üçün Rusiyanı razı salmaq lazımdır. Ancaq Rusiyanı razı salmaq problemi həll edəcəkmi? Vaxtilə Qərb ölkələri Hitleri də razı salmaq üçün müxtəlif güzəştlərə getdilər. Bu İkinci Dünya müharibəsi ilə nəticələndi. Qərb Ukraynanın bir hissəsini güzəştə razılaşarsa, Rusiya yeni hədəflər seçəcək.


   

MÜƏLLİF

ANKET

Hökümətin ölkədə hansı sahəyə diqqətinin artırılmasını istərdiniz?

  • Elm-təhsil
  • Səhiyyə
  • Sosial Müdafiə
  • Ekologiya, təbii sərvətlər
  • Müdafiə-təhlükəsizlik
  • Mədəniyyət, incəsənət, ədəbiyyat
  • Kənd təsərrüfatı, aqrar sənaye
  • Sahibkarlıq, sənaye (zavod, fabrik)