Səhiyyədə süni intellektin rolu artıq nəzəri müzakirədən çıxaraq real sistemlərə inteqrasiya olunma mərhələsinə keçib və bu dəyişimin mərkəzində xəstənin qarşısına kim çıxacaq sualı dayanır: həkim, yoxsa alqoritm. Silikon Vadisində səhiyyə texnologiyaları üzərində çalışan Səlim Önalın fikrinə görə, yaxın gələcəkdə həkimlərin tamamilə süni intellektlə əvəzlənməsi mümkün görünmür, amma səhiyyə sistemi ciddi şəkildə transformasiya olunacaq. Bu dəyişimin mahiyyəti insanların düşündüyü kimi sadəcə robotların tibbi qərar verməsi deyil, daha çox sistemin idarə olunma və nəzarət mexanizminin yenidən qurulmasıdır.

Önal bildirir ki, bu gün səhiyyədə gedən proseslər çox vaxt yanlış istiqamətdə müzakirə olunur. Çünki əsas məsələ robotların əməliyyat etməsi və ya həkimin yerini alması deyil, sistemin necə işlədiyinin dəyişməsidir. Onun sözlərinə görə, süni intellektin səhiyyəyə əsas təsiri bütün xəstə axınının eyni anda analiz edilə bilməsi imkanının yaranmasıdır. Bu isə səhiyyədə “yüz faiz nəzarət” anlayışını gündəmə gətirir. Artıq yalnız seçilmiş xəstə qeydləri deyil, bütün xəstə müraciətləri, həkim qərarları və tibbi proseslər real vaxtda izlənilə və təhlil edilə biləcək.

Səlim Önal bu prosesi belə izah edir: artıq bir həkimin necə işlədiyini, hansı dərmanı nə qədər yazdığını və xəstəyə nə qədər vaxt ayırdığını daha geniş məlumat bazası üzərindən izləmək mümkün olacaq. Əvvəlki sistemlərdə yalnız məhdud sayda xəstə qeydləri yoxlanılırdı, indi isə yeni nəsil süni intellekt sistemləri bütün xəstə təmaslarını eyni anda analiz edərək səhiyyədə davamlı nəzarət imkanı yaradır. Bu isə həm səhvlərin erkən aşkarlanması, həm də klinik standartların real vaxtda izlənməsi baxımından ciddi dönüş nöqtəsi hesab olunur.

Onun fikrincə, bu dəyişiklik yalnız idarəetmə və monitorinqi deyil, ümumilikdə səhiyyənin keyfiyyətinin ölçülmə üsulunu da dəyişir. Artıq qərarlar təsadüfi yoxlamalarla deyil, böyük həcmli məlumatların təhlili ilə qiymətləndiriləcək. Süni intellekt sistemlərinin klinik sənədləşmədə dəqiqliyi artırdığı və inzibati yükü azaltdığına dair göstəricilər də bu transformasiyanın artıq başladığını göstərir. Önalın sözlərinə görə, bu texnologiyalar klinik sənədləşmə dəqiqliyini təxminən 72 faiz artırır və idarəetmə yükünü 25 faizdən çox azaldır. Onun fikrincə, səhiyyədə keyfiyyət artıq təsadüfi yoxlamalarla deyil, davamlı və data əsaslı nəzarət sistemi ilə ölçüləcək.

Süni intellekt deyildikdə adətən robotların əməliyyat etdiyi görüntülər yada düşsə də, Önal bildirir ki, real dəyişiklik görünməyən sistem qatında baş verir. Onun sözlərinə görə, əsas problem robot texnologiyası deyil, səhiyyə sistemindəki yetərsizlikdir. Həkimlərin hələ də böyük inzibati yüklərlə üzləşməsi sistemin əsas zəif nöqtəsidir və süni intellekt bu sahədə prosesləri sadələşdirən vasitə kimi çıxış edir. Məlumatların daha səmərəli istifadəsi və proseslərin avtomatlaşdırılması ilə səhiyyə sisteminin işləmə mexanizmi dəyişir.

Önalın fikrincə, süni intellektlə birlikdə səhiyyədə yeni mərhələ başlayır və bu mərhələ “tam görünürlük” anlayışı ilə xarakterizə olunur. Artıq bir həkimin iş yükü, qərarları və xəstəyə yanaşması daha geniş data üzərindən izlənilə biləcək. Bu isə həm səhiyyə keyfiyyətinin ölçülməsi, həm də sistemin şəffaflığı baxımından ciddi dəyişiklik deməkdir.

Müalicənin ən kritik hissəsinə gəldikdə isə Önal bildirir ki, süni intellekt hazırda yüksək dəqiqliyə çatsa da, tam doğru diaqnoz üçün hələ də boşluqlar var. Onun sözlərinə görə, ən böyük problem son 1–2 faizlik xəta payıdır. Tibdə minlərlə xəstəlik və onların müxtəlif alt formaları olduğu üçün simptomların oxşarlığı səhv riskini artırır. O qeyd edir ki, 95 faiz düzgünlük texniki olaraq yüksək göstərici sayılsa da, səhiyyədə 5 faizlik səhv belə qəbulolunmaz nəticələr yarada bilər.

Süni intellektlə bağlı “inqilab” iddialarına da ehtiyatla yanaşan Önal bildirir ki, bu sahədə irəliləyiş böyük olsa da, dəyişimin sürəti bəzən şişirdilir. Onun fikrincə, burada texnoloji inkişafla yanaşı kommersiya gözləntiləri də rol oynayır və bu, real mənzərəni bəzən olduğundan daha sürətli göstərir. Səhiyyə kimi risk səviyyəsi yüksək olan sahələrdə isə dəyişikliklər daha yavaş, amma daha nəzarətli şəkildə baş verir.

O, süni intellektin gələcəyinin davamlı olub-olmaması ilə bağlı müzakirələrə də toxunur və hesab edir ki, bu texnologiya müvəqqəti trend deyil. Hazırda baha görünən sistemlər zamanla həm proqram, həm də aparat tərəfdən daha səmərəli və ucuz olacaq. Buna görə də süni intellektin səhiyyədə qalıcı transformasiya olacağı fikrini müdafiə edir.

Nəticə olaraq Səlim Önalın yanaşmasına görə, bu dəyişimin qalibləri texnologiyanın özü deyil, ona uyğunlaşa bilənlər olacaq. Onun fikrincə, hər sahədə olduğu kimi burada da əsas məsələ süni intellektə müqavimət göstərmək deyil, onunla işləməyi öyrənməkdir. Beləliklə, səhiyyədə əsas istiqamət həkimlərin yox olması deyil, həkimlə süni intellektin birlikdə işlədiyi yeni sistemin formalaşmasıdır və bu proses artıq başlayıb.